Ta strona nie może być wyświetlana w ramkach

Przejdź do strony

Jeśli znajdziesz błąd ortograficzny lub merytoryczny, powiadom mnie, zaznaczając tekst i naciskając Ctrl + Enter.

Czy Neron grał na lirze w czasie wielkiego pożaru?

Ten wpis dostępny jest także w języku: angielski (English)

Wielki pożar Rzymu
Wielki pożar Rzymu

Po dziś dzień cesarz Neron jawi się nam jako bezwzględny i okrutny władca, który kazał wzniecić pożar1, aby uzyskać miejsce pod zabudowę dla pięknego „Złotego Domu” – luksusowej willi cesarskiej. Jaka była jednak prawda, co do pożaru?

Według najpopularniejszego przekazu, autorstwa Kasjusza Diona, Neron potajemnie wysłał swoich ludzi, którzy, udając pijanych, podpalili miasto. W ten sposób cesarz chciał zniszczyć wille arystokratów na zboczach Palatynu, a ziemie te wykorzystać pod budowę swojego pięknego pałacu. Co więcej, cesarz miał obserwować pożar ze swego pałacu, śpiewając Iliupersis,  jako przyrównanie nieszczęścia jakie spotkało Rzym z upadkiem antycznej Troi oraz grać na skrzypcach (za pewne chodzi o lirę2, gdyż skrzypiec jeszcze wtedy nie wynaleziono).

Większość przekazów historycznych (m.in. Swetoniusz czy Kasjusz Dion), jakie przetrwały do naszych czasów wspomina, że Neron cieszył się powszechną pogardą wśród ludu, a gdy nadeszła jego śmierć cała ludność Rzymu celebrowała śmierć cesarza-artysty. Bardziej jednak wiarygodnym autorem jest Tacyt, który jednoznacznie stwierdza, że nienawiść do Nerona występowała głównie w wyższych warstwach – nobilitas oraz wśród senatorów. Według tego rzymskiego historyka, niskie warstwy społeczne wręcz opłakiwały Nerona, który dbał o ich bezpieczeństwo i wyżywienie. Co więcej, późniejsi cesarze Othon i Witeliusz wykorzystywali pamięć o Neronie do uzyskania poparcia Rzymian dla swojej władzy.

Tym samym, jak widać, Neron swoją złą opinię zawdzięcza głównie rzymskim historykom, którzy należeli do wyższych warstw społecznych, które w okresie cesarstwa straciły swoje wpływy z czasów republiki.

Jak przekazał nam Tacyt, wszelkie negatywne działania Nerona były plotkami rozpowiadanymi wśród mas, które utraciły swój cały dobytek3 oraz były zniechęcone despotycznymi rządami Nerona. W wyniku narastających pogłosek o jego udziale w wybuchu pożaru, Neron oskarżył izolujących się i tajemniczych chrześcijan o podpalenie i nakazał prześladowania.

Tacyt twierdzi także, że Neron nie mógł znajdować się w Rzymie na czas pożaru, gdyż wówczas przebywał w Antium – około 60 km na południe od Rzymu; jeżeli więc nawet grał i śpiewał to robił to bez świadomości o tragedii rozgrywającej się w stolicy4.

Henry Altemus, Neron i płonący Rzym

Co więcej, rzymski historyk podkreśla, że młody władca pomagał poszkodowanym Rzymianom; m.in. udostępnił Pole Marsowe i ogrody publiczne dla mas, które straciły swoje domostwa w pożarze. Zlecił nawet budowę tymczasowych schronisk dla Rzymian. Aby wykarmić poszkodowanych na jego rozkaz sprowadzono z Ostii i pobliskich miast zapasy żywności, a cena zboża została obniżona.

Podsumowując, współcześni badacze są zgodni, że Neron wielkiego pożaru w 64 roku n.e. w Rzymie nie wywołał celowo. Wieczne Miasto będące w dużej mierze wciąż zbudowane z drewna było podatne na ogień – dowodem na to są liczne pożary w historii Rzymu. Co więcej, Złoty Dom ostatecznie powstał pod drugiej stronie Palatynu w miejscu odległym od miejsca wybuchu pożaru. Ponadto spłonęła część innego pałacu cesarza – Domus Transitoria.

Warto więc raz na zawsze obalić mit Nerona-podpalacza.

Przypisy
  1. Tacyt wspomina o szybkim rozprzestrzenieniu się pożaru, który trwał pięć i pół dnia, do 24 lipca. Tylko cztery z czternastu dzielnic ówczesnego Rzymu uniknęły zniszczeń, trzy zostały kompletnie strawione przez ogień, zaś kolejnych siedem zostało poważnie zniszczonych.
  2. Jeśli rzeczywiście Neron grał na jakimś instrumencie to musiała to być cithara - antyczny grecki instrument należący do "rodziny" lir.
  3. Pożar strawił w większości drewniane i biedne dzielnice Rzymu.
  4. Antyczni dziejopisarze mają różne zdanie odnośnie miejsca pobytu Nerona w trakcie pożaru. Według Swetoniusza obserwował pożar z wieży Maecenasa (Neron 38.2); Kasjusz Dion uważał, że przebywał na dachu swojego pałacu (Historia rzymska 62.18.1); kiedy Tacyt uważał że Neron był poza Rzymem, w Antium (Roczniki 15.39).
Źródła wykorzystane
  • Did Nero Really Fiddle While Rome Burned?, "Ancient-origins", 30 lipca 2014
  • Holland Richard, Neron odarty z mitów, Warszawa 2001
  • Krawczuk Aleksander, Neron, Warszawa 1974

IMPERIUM ROMANUM potrzebuje Twojego wsparcia!

Aby portal mógł istnieć i się dalej rozwijać potrzebne jest finansowe wsparcie. Nawet najmniejsze kwoty pozwolą mi opłacić dalsze poprawki, ulepszenia na stronie oraz serwer. Wierzę w to, że będę mógł liczyć na szersze wsparcie, które pozwoli mi jeszcze bardziej poświęcić się mojej pracy i pasji, maksymalnie usprawniać stronę oraz ukazywać świat antycznych Rzymian w interesującej formie.

Wesprzyj IMPERIUM ROMANUM!

Nowości ze świata antycznego Rzymu

Jeżeli chcesz być na bieżąco z nowościami na portalu oraz odkryciami ze świata antycznego Rzymu, zapisz się do newslettera.

Zapisz się do newslettera!

Księgarnia rzymska

Zapraszam do kupowania ciekawych książek poświęconych historii antycznego Rzymu i starożytności. Czytelnikom przysługuje rabat na wszelkie zakupy (hasło do rabatu: imperiumromanum).

Zajrzyj do księgarni

Raport o błędzie

Poniższy tekst zostanie wysłany do naszych redaktorów