Ta strona nie może być wyświetlana w ramkach

Przejdź do strony

Jeśli znajdziesz błąd ortograficzny lub merytoryczny, powiadom mnie, zaznaczając tekst i naciskając Ctrl + Enter.

Pompeje a Herkulanum – co różni oba antyczne miasta po kataklizmie?

Ten wpis dostępny jest także w języku: angielski (English)

Fotografia odlewów ciał z Pompejów
Fotografia odlewów ciał z Pompejów. Zdjęcie wykonane zostało w roku ok. 1875 przez Giorgio Sommera.

Rok 79 n.e. okazał się być ostatnim w życiu wielu antycznych mieszkańców żyjących u podnóża Wezuwiusza. Dzięki świetnie zachowanym zabytkom i szczątkom jesteśmy w stanie po tysiącach lat lepiej poznać życie starożytnych. Co jednak istotne los jaki spotkał Pompeje i Herkulanum – dwa najsłynniejsze zniszczone rzymskie miasta – nie był jednakowy.

Przebieg wybuchu

Pierwszą ofiarą wybuchu wulkanu stały się Pompeje. Erupcja nastąpiła po południu pewnego dnia późnego lata (jak wskazuje Kasjusz Dion1) lub jesienią jak wskazują odkrycia archeologów i ich wnioski (więcej informacji m.in. tutaj). Wiatr wiał wówczas w kierunku południowo-wschodnim. Eksplozja wyrzuciła do góry (szacuje się na 15-30 km), na olbrzymią wysokość, potężną ilość materiału wulkanicznego (pumeks, popioły), który po pewnym czasie zaczął opadać. Pompeje zostały zasypane licznymi kawałkami kamienia, które spadając raniły ludzi w głowę i najczęściej zabijały. Co więcej, olbrzymia ilość materiału wulkanicznego, który spadł na budynki pompejańskie powodował, że stropy nie wytrzymywały ciężaru, a kryjący się we wnętrzu mieszkańcy ginęli przygnieceni. Dodatkowo opadły materiał wulkaniczny nagrzewał dachówki do 140 stopni Celsjusza, osłabiając konstrukcję i nagrzewając wnętrza.

Herkulanum w czasie pierwszej eksplozji mało ucierpiał, gdyż był na zachód od góry. Mieszkańcy Herkulanum w większości zdecydowali się na ucieczkę, odczuwając trzęsienie ziemi i widząc potężną chmurę nad kraterem Wezuwiusza.

W pewnym momencie w nocy lub wczesnym rankiem na drugi dzień nastąpiła druga faza wybuchu. Po zboczu Wezuwiusza spłynęła lawina piroklastyczna (mieszanina gorących gazów ok. temperatury 500 stopni Celsjusza, popiołów i okruchów skalnych), która głównie uderzyła w Herkulanum. Strumień piroklastyczny pędził z prędkością ponad 160 km/h, uniemożliwiając jakąkolwiek ucieczkę osobom, które zdecydowały się pozostać lub nie mogły uciec. Chmura gazów paliła na swojej drodze ludzi, zwierzęta i rośliny. Wiele osób gromadzących się w pomieszczeniach zginęło z powodu szoku termicznego.

Później nastąpiły powtarzające się lawiny „płynne”, które przykryły Herkulanum warstwą błota wulkanicznego o grubości nawet 25 m. Właśnie ta duża ilość materiału pozwoliła Herkulanum w części zachować się w bardzo dobrym stanie i ukryć miasto m.in. przed złodziejami.

Wykopaliska domu w Pompejach pod koniec XIX wieku

Budowle

W Pompejach bardzo mało budowli zachowało swoje wyższe kondygnacje lub dachy – powodem był ciężar spadających odłamków i pyłu, które zawalały konstrukcje. Zachowały się w większości niższe warstwy ścian.

Ze względu na fakt, że Herkulanum nie zostało „zbombardowane” przez liczne kamienie oraz pokryty został większą ilością pyłu i materiału wulkanicznego, budowle w Herkulanum są zdecydowanie lepiej zachowane; podobnie jak np. freski, których kolory są wciąż w większości niesamowicie żywe. Duży tutaj udział ma także próżnia w jakiej znajdowały się znaleziska.

Dom Reliefu Telefosa w Herkulanum
Autor: Adam Burt

Szczątki ludzkie

W Pompejach większość osób zmarła na skutek silnego uderzenia obiektu lub w z powodu przygniecenia przez zawalające się konstrukcje. Pył, jaki opadał i przykrywał ciała, stopniowo sztywniał na ciele. W tym czasie tkanki miękkie ulegały degradacji, a zachowana przestrzeń pomiędzy pyłem, a kośćmi pozostawała. Wykorzystał to włoski badacz Giuseppe Fiorelli, który w XIX wieku opracował metodę wykonywania gipsowych odlewów ciał. Przez niewielki otwór wlewał gips sztukatorski, który wypełniał całą pustą przestrzeń. Po związaniu gipsu usuwał warstwę popiołu odsłaniając odlewy ciał, przedmiotów, elementów budynków itp. Później zaczęto używać przeźroczystego tworzywa, które pozwalało dostrzec ukryte wewnątrz odlewu zachowane drobne przedmioty, kości. Dzięki Fiorelli’emu po dziś dzień możemy zrozumieć, jakie przerażenie towarzyszyło mieszkańcom zniszczonych miast.

W Herkulanum przez długi czas nie udawało się znaleźć żadnych śladów po ofiarach kataklizmu – podejrzewano, że praktycznie wszyscy mieszkańcy się uratowali. Jednak w roku 1981 naukowcom udało się natrafić na niezwykłe znalezisko. Na plaży oraz w komorach dla łodzi przy brzegu natrafiono na 55 szkieletów (30 dorosłych mężczyzn, 13 dorosłych kobiet i 12 dzieci). Mieszkańcy Herkulanum, czekający na brzegu na ratunek z morza, zginęli nagle w wyniku uderzenia silnego gorąca – około 500°C – w drugiej lawinie. Wysoka temperatura spowodowała skurczenie się członków oraz łamanie kości czy zębów. Niektóre z odkrytych szkieletów można podziwiać w Muzeum Antropologii w Neapolu.

Szkielety w Herkulanum

Co ważne, w Herkulanum zachowały się także drewniane elementy domów, ubrania, a nawet żywność, które zostały zwęglone i zakonserwowane do dnia dzisiejszego, dając niesamowity wgląd w codzienne życie w starożytnym świecie.

Przypisy
  1. Kasjusz Dion, Historia rzymska, 66.21
Źródła wykorzystane
  • Angela Alberto, Pompeje. Trzy ostatnie dni, Warszawa 2017
  • Beard Mary, Pompeje, Poznań 2010
  • Castiglione Laszlo, Pompeje i Herkulanum
  • Etienne Robert, Życie codzienne w Pompejach, Warszawa 1971
  • Grant Michael, Miasta Wezuwiusza – Pompeje i Herculanum, PIW, Warszawa 1986

IMPERIUM ROMANUM potrzebuje Twojego wsparcia!

Aby portal mógł istnieć i się dalej rozwijać potrzebne jest finansowe wsparcie. Nawet najmniejsze kwoty pozwolą mi opłacić dalsze poprawki, ulepszenia na stronie oraz serwer. Wierzę w to, że będę mógł liczyć na szersze wsparcie, które pozwoli mi jeszcze bardziej poświęcić się mojej pracy i pasji, maksymalnie usprawniać stronę oraz ukazywać świat antycznych Rzymian w interesującej formie.

Wesprzyj IMPERIUM ROMANUM!

Nowości ze świata antycznego Rzymu

Jeżeli chcesz być na bieżąco z nowościami na portalu oraz odkryciami ze świata antycznego Rzymu, zapisz się do newslettera.

Zapisz się do newslettera!

Księgarnia rzymska

Zapraszam do kupowania ciekawych książek poświęconych historii antycznego Rzymu i starożytności. Czytelnikom przysługuje rabat na wszelkie zakupy (hasło do rabatu: imperiumromanum).

Zajrzyj do księgarni

Raport o błędzie

Poniższy tekst zostanie wysłany do naszych redaktorów