Ta strona nie może być wyświetlana w ramkach

Przejdź do strony

Jeśli znajdziesz błąd ortograficzny lub merytoryczny, powiadom mnie, zaznaczając tekst i naciskając Ctrl + Enter.

Publiusz Kwinktyliusz Warus

(ok. 46 p.n.e. - wrzesień 9 n.e.)

Ten wpis dostępny jest także w języku: angielski (English)

Pokonany Warus. Rzeźba w Haltern am See, Niemcy.
Autor: Stefan Flöper | Na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach 3.0.

Publiusz Kwinktyliusz Warus (Publius Quinctilius Varus) urodził się około roku 46 p.n.e. w Cremonie. Był rzymskim politykiem i dowódcą w czasie panowania pierwszego cesarza Oktawiana Augusta. Dowodził trzema legionami rzymskimi zniszczonymi w Lesie Teutoburskim przez Germanów pod wodzą Arminiusza.

Pochodzenie i osobowość

Warus pochodził ze zubożałej rodziny patrycjuszowskiej – gens Quinctilia. Jego ojciec, Sekstus Kwinktyliusz Warus był senatorem związanym z konserwatywno-republikańskim skrzydłem senatu. W 49 roku p.n.e. był kwestorem. Wziął udział w wojnie domowej przeciwko Cezarowi. Przeżył klęskę republikanów, by po zabójstwie Cezara w 44 p.n.e. znów stanąć po ich stronie. Po przegranej republikanów w bitwie pod Filippi popełnił samobójstwo. Matka Warusa pozostaje nieznana. Jego dziadek od strony ojca, także Sekstus Kwinktyliusz Warus, był senatorem.

Warus posiadał trzy siostry, które najprawdopodobniej były młodsze od niego.

Wellejusz Paterkulus tak opisuje osobowość Warusa:

Odznaczał się łagodnym charakterem i spokojnym usposobieniem. Ciężkawy nieco zarówno w ruchach, jak w myśli, był przyzwyczajony bardziej do bezczynnego życia obozowego niż wojennej służby. Pieniędzmi nie pogardzał.

Wellejusz Paterkulus, Historia rzymska, 117

Kariera polityczna i wojskowa

Warus zajął odmienne stanowisko wobec przemian politycznych niżeli jego ojciec. Stał się poplecznikiem sukcesora Cezara, Oktawiana Augusta. Poślubił Wipsanię Marcelę Agrypinę – córkę Marka Agrypy, przyjaciela i współpracownika Augusta. Na pogrzebie Agryppy w 12 roku p.n.e. Warus wygłosił mowę pochwalną na cześć teścia. Był szwagrem przyszłego cesarza Tyberiusza, żonatego z Wipsanią Agrypiną (inną córką Agryppy) oraz jego przyjacielem. W wyniku wstąpienia do rodziny cesarskiej jego kariera wyraźnie przyspieszyła. W 23 lub 21 roku p.n.e. był kwestorem, towarzyszył Oktawianowi w podróży do wschodnich prowincji. Jego cursus honorum zakończyło się w roku 13 p.n.e., kiedy to objął urząd konsula wraz z Tyberiuszem.

Pomiędzy 8 i 7 p.n.e.był namiestnikiem prowincji Afryka, a potem namiestnikiem Syrii (od 7/6 do 4 p.n.e.), gdzie pod jego komendą znajdowały się 3 legiony. W czasie swojego namiestnictwa prowadził surową politykę skierowaną na wyzyskiwanie ludności wysokimi podatkami. Jego zadaniem było także między innymi utrzymanie pokoju w wasalnych królestwach. Wielu interwencji wymagała sytuacja w Judei rządzonej przez króla Heroda i jego następców. Po śmierci Heroda w 4 roku p.n.e. doszło do rewolty mesjanistycznej w Judei, określanej mianem wojny Warusa. Po zdobyciu Jerozolimy, Warus kazał ukrzyżować 2000 żydowskich bojowników, aby zastraszyć mieszkańców i podporządkować władzy.

Po powrocie z Syrii pozostawał przez kilka lat w Rzymie. Jako powiązany blisko z Tyberiuszem został odsunięty przez Augusta na boczny tor. W tym czasie poślubił Klaudię Pulchrę – wnuczkę Oktawii, siostry Augusta. W pierwszych latach I wieku n.e. najważniejszym teatrem działań militarnych i politycznych stała się Germania. Długie kampanie wojskowe Tyberiusza, jego brata Druzusa Straszego, Lucjusza Domicjusza Ahenobarbusa i Germanika, prowadzone między 10 p.n.e. a 6 rokiem n.e., zakończyły się pacyfikacją kilku plemion germańskich, jak np. Cherusków. Walki toczono głównie na północ od Górnego Dunaju oraz na wschód od Renu. Celem ekspansji było poszerzenie panowania rzymskiego, a zarazem skrócenie wydłużonej granicy. W 6 roku n.e., Tyberiusz ogłosił, że Germania została spacyfikowana.

Bitwa w lesie Teutoburskim i śmierć

W 7 roku n.e. namiestnikiem Germanii został Warus. Tak jego działania w Germanii opisuje Wellejusz Paterkulus:

Kiedy objął dowództwo nad wojskiem stacjonującym w Germanii, wyobraził sobie, że Germanie, istoty nie mające nic ludzkiego prócz głosu i ciała, są ludźmi, i że prawo może obłaskawić tych, których nie mógł poskromić miecz. Z tym przeświadczeniem wkroczył w głąb nieprzyjacielskiego kraju i jak gdyby wśród mężów cieszących się słodyczą pokoju marnotrawił czas wypraw letnich na wymierzanie sprawiedliwości z wyżyn trybuny sędziowskiej, zgodnie z procedurą rzymską.

Wellejusz Paterkulus, Historia rzymska, 117

We wrześniu 9 roku n.e. Warus stacjonował w obozie letnim nad Wezerą (obecne miasto Xanten) z trzema legionami (XVII, XVIII i XIX). Warus chciał poprowadzić wojsko do Moguntiacum (obecne Mainz), gdy nadeszły go wieści o rozszerzającej się rewolcie nad Renem. Informację przekazał mu książę Cherusków Arminiusz, któremu Warus zaufał, wbrew podejrzeniom Segestesa – nobila z plemienia Cherusków. Arminiusz był zromanizowanym germańskim księciem, dowódcą pomocniczych oddziałów jazdy. Bunt miał wybuchnąć na obszarach na wschód od Renu.

Panorama Lasu Teutoburskiego.
Autor: Arminia | Na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach 3.0.

Arminiusz i plemię Cherusków przygotowali pułapkę na maszerujące legiony Warusa. Wykorzystali w maksymalnym stopniu zaskoczenie oraz gęste lasy Germanii. We wrześniu 9 roku n.e. w Kalkriese (na wschód od obecnego Osnabrück) legiony wpadły w zasadzkę. Podmokłe i gęsto zalesione tereny uniemożliwiły legionistom zwarcie formacji. Trzeciego dnia bitwy Rzymianie zostali zepchnięci na wzgórze Kalkriese, zlokalizowane na północ od Osnabrück, gdzie doszło do ostatecznego pogromu.

Otto Albert Koch, The battle of Varus

W wyniku trzydniowej bitwy wszystkie trzy legiony zostały wybite. Zginęło blisko 20 tysięcy ludzi Utracono też orły legionowe, co było dodatkową ujmą dla honoru Rzymian. Wellejusz Paterkulus podaje, że części rzymskiej jazdy udało się uciec z miejsca bitwy; w trakcie jednak drogi do Renu, jeźdźcy zostali przechwyceni przez germańskich zwiadowców i zabici.  Jak twierdzi Edward Gibbon Rzymianie, którzy zostali wzięci w niewolę byli trzymani w klatkach, a następnie paleni żywcem. Inni zostali zniewoleni lub wykupieni. Tacyt i Florus podają, że pochwyceni oficerowie legionowi byli po latach składani w ofierze na ołtarzach pogańskich. Sam Warus popełnił samobójstwo.

Wódz z większą odwagą umierał niż stawał do walki: idąc za wzorem ojca i dziadka przebił się mieczem.

Wellejusz Paterkulus, Historia rzymska, 119

Uciętą głowę Warusa Arminiusz wysłał jako prezent do króla Markomanów – Marboda. Ten jednak odesłał ją do Rzymu, gdzie Oktawian pochował ją w rodzinnym mauzoleum.

Klęska w Lesie Teutoburskim była jedną z największych w historii Rzymu i powstrzymała dalszy podbój Germanii. Swetoniusz podaje, że w bezsenne noce Oktawian August chodził po korytarzach swojego pałacu wołając Quinctili Vare, legiones redde – „Warusie, zwróć mi moje legiony”. Co więcej, August na znak żałoby ani nie obcinał włosów, ani nie golił brody przez miesiący1.

Działania po śmierci Warusa

Na wieść o klęsce Warusa, jego siostrzeniec Lucjusz Noniusz Asprenas wysłał podlegające mu dwa legiony: I Germanica oraz V Alaudae na północ, aby zabezpieczyć przejście przez Ren. W ten sposób zapobiegł inwazji germańskiej na Galię. W następnych latach 9-11 n.e. wojska pod wodzą Tyberiusza uspokoiły sytuację w Germanii. Na przełomie 15 i 16 roku n.e. Germanik odbył dwie pomyślne wyprawy przeciwko Germanom pod wodzą Arminiusza. Odnalazł tam i pogrzebał szczątki trzech legionów pozostałe po słynnej masakrze w Lesie Teutoburskim w 9 roku n.e.

Małżeństwa i potomstwo

  • przed 13 p.n.e.Wipsania Marcela Agrypina – córka Marka Agryppy (rozwód lub śmierć);
    • Sekstus Noniusz Kwinktylianus (Sextus Nonius Quinctilianus) – adoptowany przez Lucjusza Noniusza Asprenasa – męża Kwinktylii siostry Warusa; konsul w 8 roku n.e.
  • ?Klaudia Pulchra – córka Marceli Młodszej;
    • Kwinktyliusz Warus (Quinctilius Varus)
Przypisy
  1. Swetoniusz, Boski August, 23
Źródła wykorzystane
  • Cowan Ross, Wojny, bitwy i wojownicy rzymscy
  • Gibbon Edward, Zmierzch Cesarstwa Rzymskiego, Warszawa 1975
  • Holmes Richard, Wielkie bitwy i kampanie
  • Publius Quinctilius Varus, "Livius.org"
  • Rochala Paweł, Las Teutoburski 9 rok n.e., Warszawa 2005
  • Wikipedia

IMPERIUM ROMANUM potrzebuje Twojego wsparcia!

Aby portal mógł istnieć i się dalej rozwijać potrzebne jest finansowe wsparcie. Nawet najmniejsze kwoty pozwolą mi opłacić dalsze poprawki, ulepszenia na stronie oraz serwer. Wierzę w to, że będę mógł liczyć na szersze wsparcie, które pozwoli mi jeszcze bardziej poświęcić się mojej pracy i pasji, maksymalnie usprawniać stronę oraz ukazywać świat antycznych Rzymian w interesującej formie.

Wesprzyj IMPERIUM ROMANUM!

Nowości ze świata antycznego Rzymu

Jeżeli chcesz być na bieżąco z nowościami na portalu oraz odkryciami ze świata antycznego Rzymu, zapisz się do newslettera.

Zapisz się do newslettera!

Księgarnia rzymska

Zapraszam do kupowania ciekawych książek poświęconych historii antycznego Rzymu i starożytności. Czytelnikom przysługuje rabat na wszelkie zakupy (hasło do rabatu: imperiumromanum).

Zajrzyj do księgarni

Raport o błędzie

Poniższy tekst zostanie wysłany do naszych redaktorów