Ta strona nie może być wyświetlana w ramkach

Przejdź do strony

Jeśli znajdziesz błąd ortograficzny lub merytoryczny, powiadom mnie, zaznaczając tekst i naciskając Ctrl + Enter.

Pollice verso

Ten wpis dostępny jest także w języku: angielski (English)

Pollice verso
Detal z obrazu Jean-Léona Gérôme'a, Pollice Verso. Ukazuje westalki pokazujące kciuk w dół.

Pollice verso (nazywany także verso pollice) był to w starożytnym Rzymie gest skazujący pokonanego gladiatora na śmierć. Wbrew obiegowym opiniom oraz obrazowi rozpowszechnianemu przez współczesną kinematografię nie ma pewności, czy w starożytnym Rzymie gest ów był rzeczywiście w postaci kciuka skierowanego w dół.

Zwrot pollice verso oznacza dosłownie „odwróconym kciukiem”. W samej nazwie gestu brak jest jednak bezpośredniego wskazania, w którym kierunku kciuk jest skierowany.

Określenie dokładnego wyglądu „gestu śmierci” jest trudne, ponieważ brakuje starożytnych źródeł ikonograficznych dotyczących tego tematu. Możemy bazować jedynie na źródłach pisanych, te jednak są nieliczne, a sam gest opisują najczęściej zbyt ogólnie.

Podobnego zwrotu (converso pollice), używa Aurelius Prudentius (Libri contra Symmachum). Converso pollice można tłumaczyć podobnie jak verso pollice („kręcenie/przekręcenie kciuka”).

Kwintylian (Institutio Oratoria, XI.3.119) wspomina o geście infesto pollice, który można dosłownie tłumaczyć jako: „nieprzyjazny/wrogi kciuk”, nie mówi nam to jednak nic o dokładnym ułożeniu kciuka, poza tym wspomina o nim jako o geście oratorskim, brak odniesienia do walk gladiatorów.

To samo sformułowanie (infesto pollice) powtórzone jest w Anthologia Latina(415.27–28), już w kontekście walki gladiatora na arenie. Tekst przywołuje obraz tłumu wymachującego „wrogim kciukiem” w kierunku pokonanego gladiatora. Jednoznacznie identyfikuje infesto pollice z gestem skazującym na śmierć, nadal jednak nie opisuje wystarczająco szczegółowo wyglądu owego gestu.

Pliniusz przywołuje zwrot pollices premere (Naturalis Historia, XXVIII.25), który można tłumaczyć jako: „kciuk skierowany w dół”, „kciuk ściśnięty wewnątrz dłoni” (otoczony pozostałymi palcami), lub „kciuk przyciśnięty do dłoni” (od zewnątrz). Gest jest opisywany jako gest akceptacji.

Według obecnego stanu badań najbardziej prawdopodobną wydaje się hipoteza, iż kciuk przyciśnięty do palca wskazującego (dłoń zwinięta w pięść) oznaczał żądanie łaski, natomiast kciuk wystający ponad zwiniętą pięść (kierunek zdaje się nie mieć znaczenia) oznaczał zadanie śmiertelnego ciosu. Cios zwycięzca wykonywał oburącz, wbijając miecz w plecy w okolicy lewej łopatki lub w serce, między lewy obojczyk a szyję. Gest ręki oznaczał więc zadanie takiego ciosu poprzez wbicie ostrza aż po samą rękojeść.

Marcjalis wspomina również w Liber spectaculorum o zwyczaju machania chusteczką lub krzyczenia w celu ułaskawienia pokonanego gladiatora.

Źródła wykorzystane
  • Anthony Corbeill, Nature Embodied: Gesture in Ancient Rome, 2004
  • Morris Desmond, Peter Collett, Peter Marsh, Marie O'Shaughnessy, Gestures, Their Origin and Distribution. London 1979
  • Edwin Post, Pollice Verso

IMPERIUM ROMANUM potrzebuje Twojego wsparcia!

Aby portal mógł istnieć i się rozwijać potrzebne jest finansowe wsparcie. Nawet najmniejsze kwoty pozwolą mi opłacić dalsze poprawki, ulepszenia na stronie oraz serwer. Wierzę w to, że będę mógł liczyć na szersze wsparcie, które pozwoli mi jeszcze bardziej poświęcić się mojej pracy i pasji, maksymalnie usprawniać stronę oraz ukazywać świat antycznych Rzymian w interesującej formie.

Wesprzyj IMPERIUM ROMANUM!

Nowości ze świata antycznego Rzymu

Jeżeli chcesz być na bieżąco z nowościami na portalu oraz odkryciami ze świata antycznego Rzymu, zapisz się do newslettera.

Zapisz się do newslettera!

Księgarnia rzymska

Zapraszam do kupowania ciekawych książek poświęconych historii antycznego Rzymu i starożytności. Czytelnikom przysługuje rabat na wszelkie zakupy (hasło do rabatu: imperiumromanum).

Zajrzyj do księgarni

Raport o błędzie

Poniższy tekst zostanie wysłany do naszych redaktorów