Ta strona nie może być wyświetlana w ramkach

Przejdź do strony

Jeśli znajdziesz błąd ortograficzny lub merytoryczny, powiadom mnie, zaznaczając tekst i naciskając Ctrl + Enter.

Przesadne ucztowanie i wymiotowanie w świecie rzymskim

Ten wpis dostępny jest także w języku: angielski (English)

Uczta rzymska na fresku z Pompejów
Uczta rzymska na fresku z Pompejów | Muzeum Archeologiczne w Neapolu

Nadmierne spożywanie jedzenia oraz zbytek były czymś, co antyczni Rzymianie uważali, że należy się wystrzegać za wszelką cenę. Idealny Rzymianin poświęcał się bogom, swojej familii i ojczyźnie, a przede wszystkim żył prosto i nie żądał chwały. Jak to jednak zawsze bywa, w praktyce było inaczej i Rzymianie jako zdobywcy świata odeszli od ideałów, m.in. pozwalali sobie na huczne uczty oraz dekadenckie potrawy.

Po dziś dzień utrwaliło się powszechne przekonanie, że uczty w antycznym Rzymie przekraczały granice dobrego smaku. Trwały niekiedy całą noc, a „przepełnieni” goście mogli korzystać ze specjalnych pokoi, w których oczyszczano ich trzewia, by mogli dalej spożywać kolejne potrawy. Może takie izby rzeczywiście gospodarze udostępniali, jednak z pewnością nie nazywano ich vomitoriami, gdyż tak naprawdę vomitorium było rozumiane jako wyjście z amfiteatru lub stadionu i w takim kontekście zostało użyte.

Nie ma jednak wątpliwości, że obfite uczty rzymskie w domach bogatych nobilów, a nawet cesarzy kończyły się wymiotowaniem. Wspomina o tym stoicki pisarz Seneka Młodszy (4 p.n.e. – 65 n.e.). W jednym ze swoich pism opowiada, jak to niewolnicy sprzątają wymiociny na bankietach, podsumowując ucztujących:

Z całego świata (ludzie luksusu) importują wszystko, co znane jest z wyrafinowanego gustu. Z najdalszego oceanu sprowadzane są rzeczy, których trawienie zrujnowane przez przysmaki z trudem może znieść. Wymiotują, żeby zjeść, jedzą, żeby wymiotować: nie uważają nawet za stosowne smakować uczty, dla których przeszukują cały świat1.

Seneka Młodszy, De Consolatione ad Helviam, 10.3

Świetnym źródłem informacji o zbytku w elitach rzymskich jest chociażby Swetoniusz, człowiek nieprzychylny cesarzom z racji na swoje senatorskie pochodzenie. To u niego przeczytać możemy o praktyce używania piórka do podrażniania podniebienia i opróżniania żołądka.

Nigdy wcześniej nie opuścił [Klaudiusz] jadalni, aż przejedzony i przepity. Gdy zaraz po posiłku zasypiał z otwartymi ustami, leżąc na wznak, wkładano mu do ust podczas snu piórko, aby ulżyć żołądkowi.

Swetoniusz, Klaudiusz, 33

Swetoniusz gorzej wypowiada się o Witeliuszu, jednym z „czterech cesarzy” po samobójczej śmierci Nerona w 68 roku n.e.

[Witeliusz] jadał zawsze przynajmniej trzy razy, niekiedy cztery razy dziennie, pierwsze śniadanie, drugie, obiad, uczta. Z łatwością mógł sprostać wszystkim posiłkom, gdyż miał zwyczaj zrzucać nadmiar. […]

Że zaś nienasyconą swoją żarłoczność zaspakajał nie tylko potrawami najbardziej wytwornymi, lecz również byle czym bez względu na czas, więc nie mógł się  powstrzymać  od jedzenia  w  czasie  ofiary  religijnej  albo w czasie podróży.  Oto sprzed ołtarzy  chwytał wnętrzności  ofiarnego zwierzęcia i  placki  orkiszowe prosto  z ogniska  i  zaraz na  miejscu  pożerał albo w  czasie  podróży  wyjadał po  przydrożnych  oberżach potrawy jeszcze dymiące, a nawet wczorajsze i już nadjedzone.

Swetoniusz, Witeliusz, 13

Interesujący obraz rzymskiej uczty ukazany nam zostaje w satyrze „Uczta Trymalchiona”. Główny bohater utworu a zarazem gospodarz uczty – Trymalchion zwrócił się w jej trakcie do gości w poniższy sposób:

Jeśliby więc ktoś z was chciał załatwić potrzebę, nie ma czego się wstydzić. Nikt z nas nie urodził się z korkiem. Jestem zdania, że nie ma na świecie większej męczarni niż zatrzymywanie. Jedyna to rzecz, której Jowisz wzbronić nie może. Śmiejesz się, Fortunato, ty, która w nocy zachowujesz się tak, że spać nie mogę? Nawet w jadalni nie wzbraniam nikomu, by sobie ulżył. I lekarze zabraniają powstrzymywać się. Lub jeśli coś więcej się przydarzy, wszystko za progiem jest gotowe: woda, stolce i inne drobne wygody. Wierzcie mi, wiatry uderzają na mózg i wywołują wzburzenie w całym ciele. Znam wielu, którzy zginęli z tego powodu, że nie chcieli pójść za głosem natury.

Petroniusz, Uczta Trymalchiona

W 45 roku p.n.e. zwycięski w wojnie domowej Juliusz Cezar, zasiadł jako sędzia na rozprawie Dejotara – króla Galacji i Pontu – którego oskarżył jego wnuk Kastor o uknucie spisku na życie Cezara. W obronie króla stanął Cyceron, który przekonał swoimi argumentami dyktatora, że Dejotar stał się ofiarą pomówień ze strony swoich rywali politycznych. Co jednak istotne dla nas, w kontekście omawianego zagadnienia, Cezar także opuszczał biesiady, aby opróżnić żołądek.

Kiedy – mówi prokurator – powiedziałeś [zwrot do Cezara – autor] po kolacji, że chcesz zwymiotować, zaczęli cię prowadzić do łazienki; gdyż było to miejsce, gdzie była zasadzka; jednak wciąż ta sama fortuna ocaliła cię; powiedziałeś, że wolisz iść do swojej sypialni2.

Cyceron, W obronie Dejotara, 21

Przechodząc do samego zjawiska wymiotowania – Rzymianie uważali je za formę leczenia. Celsus, rzymski medyk, zalecał oczyszczać żołądek w ten sposób, jednak nie codziennie. Sygnałem, że warto to zrobić były ciężar i bóle w sercu, zgaga, obfite ślinienie się, mdłości, gorzki posmak w ustach, łzawienie oczu czy dzwonienie w uszach. Także zmiana klimatu lub miasta może powodować potrzebę zwymiotowania. Celsus zaznacza jednak, że wymioty nie mogą być praktykowane ze względu na luksus3.

Przypisy
  1. Własne tłumaczenie z języka angielskiego.
  2. Własne tłumaczenie z języka angielskiego.
  3. Celsus, De Medicina, 29
Źródła wykorzystane
  • Vomiting Romans: or, were the Romans happy chuckers?, "Kiwi Hellenists", 13.06.2016

IMPERIUM ROMANUM potrzebuje Twojego wsparcia!

Jeżeli podobają Ci się treści, jakie gromadzę na portalu oraz, którymi dzielę się na kanałach społecznościowych, wdzięczny będę za jakiekolwiek wsparcie. Nawet najmniejsze kwoty pozwolą mi opłacić dalsze poprawki, ulepszenia na stronie oraz serwer.

Wesprzyj IMPERIUM ROMANUM!

Wesprzyj IMPERIUM ROMANUM

Nowości ze świata antycznego Rzymu

Jeżeli chcesz być na bieżąco z najnowszymi wpisami na portalu oraz odkryciami ze świata antycznego Rzymu, zapisz się do newslettera, który jest wysyłany w każdą sobotę.

Zapisz się do newslettera!

Zapisz się do newslettera

Księgarnia rzymska

Zapraszam do kupowania ciekawych książek poświęconych historii antycznego Rzymu i starożytności. Czytelnikom przysługuje rabat na wszelkie zakupy (hasło do rabatu: imperiumromanum).

Zajrzyj do księgarni

Księgarnia rzymska

Raport o błędzie

Poniższy tekst zostanie wysłany do naszych redaktorów