Ta strona nie może być wyświetlana w ramkach

Przejdź do strony

Jeśli znajdziesz błąd ortograficzny lub merytoryczny, powiadom mnie, zaznaczając tekst i naciskając Ctrl + Enter.

Przesadne ucztowanie i wymiotowanie w świecie rzymskim

Ten wpis dostępny jest także w języku: angielski (English)

Uczta rzymska na fresku z Pompejów
Uczta rzymska na fresku z Pompejów | Muzeum Archeologiczne w Neapolu

Nadmierne spożywanie jedzenia oraz zbytek były czymś, co antyczni Rzymianie uważali, że należy się wystrzegać za wszelką cenę. Idealny Rzymianin poświęcał się bogom, swojej familii i ojczyźnie, a przede wszystkim żył prosto i nie żądał chwały. Jak to jednak zawsze bywa, w praktyce było inaczej i Rzymianie jako zdobywcy świata odeszli od ideałów, m.in. pozwalali sobie na huczne uczty oraz dekadenckie potrawy.

Po dziś dzień utrwaliło się powszechne przekonanie, że uczty w antycznym Rzymie przekraczały granice dobrego smaku. Trwały niekiedy całą noc, a „przepełnieni” goście mogli korzystać ze specjalnych pokoi, w których oczyszczano ich trzewia, by mogli dalej spożywać kolejne potrawy. Może takie izby rzeczywiście gospodarze udostępniali, jednak z pewnością nie nazywano ich vomitoriami, gdyż tak naprawdę vomitorium było rozumiane jako wyjście z amfiteatru lub stadionu i w takim kontekście zostało użyte.

Nie ma jednak wątpliwości, że obfite uczty rzymskie w domach bogatych nobilów, a nawet cesarzy kończyły się wymiotowaniem. Wspomina o tym stoicki pisarz Seneka Młodszy (4 p.n.e. – 65 n.e.). W jednym ze swoich pism opowiada, jak to niewolnicy sprzątają wymiociny na bankietach, podsumowując ucztujących:

Z całego świata (ludzie luksusu) importują wszystko, co znane jest z wyrafinowanego gustu. Z najdalszego oceanu sprowadzane są rzeczy, których trawienie zrujnowane przez przysmaki z trudem może znieść. Wymiotują, żeby zjeść, jedzą, żeby wymiotować: nie uważają nawet za stosowne smakować uczty, dla których przeszukują cały świat1.

Seneka Młodszy, De Consolatione ad Helviam, 10.3

Świetnym źródłem informacji o zbytku w elitach rzymskich jest chociażby Swetoniusz, człowiek nieprzychylny cesarzom z racji na swoje senatorskie pochodzenie. To u niego przeczytać możemy o praktyce używania piórka do podrażniania podniebienia i opróżniania żołądka.

Nigdy wcześniej nie opuścił [Klaudiusz] jadalni, aż przejedzony i przepity. Gdy zaraz po posiłku zasypiał z otwartymi ustami, leżąc na wznak, wkładano mu do ust podczas snu piórko, aby ulżyć żołądkowi.

Swetoniusz, Klaudiusz, 33

Swetoniusz gorzej wypowiada się o Witeliuszu, jednym z „czterech cesarzy” po samobójczej śmierci Nerona w 68 roku n.e.

[Witeliusz] jadał zawsze przynajmniej trzy razy, niekiedy cztery razy dziennie, pierwsze śniadanie, drugie, obiad, uczta. Z łatwością mógł sprostać wszystkim posiłkom, gdyż miał zwyczaj zrzucać nadmiar. […]

Ze zaś nienasyconą swoją żarłoczność zaspakajał nie tylko potrawami najbardziej wytwornymi, lecz również byle czym bez względu na czas, więc nie mógł się  powstrzymać  od jedzenia  w  czasie  ofiary  religijnej  albo w czasie podróży.  Oto sprzed ołtarzy  chwytał wnętrzności  ofiarnego zwierzęcia i  placki  orkiszowe prosto  z ogniska  i  zaraz na  miejscu  pożerał albo w  czasie  podróży  wyjadał po  przydrożnych  oberżach potrawy jeszcze dymiące, a nawet wczorajsze i już nadjedzone.

Swetoniusz, Witeliusz, 13

Interesujący obraz rzymskiej uczty ukazany nam zostaje w satyrze „Uczta Trymalchiona”. Główny bohater utworu a zarazem gospodarz uczty – Trymalchion zwrócił się w jej trakcie do gości w poniższy sposób:

Jeśliby więc ktoś z was chciał załatwić potrzebę, nie ma czego się wstydzić. Nikt z nas nie urodził się z korkiem. Jestem zdania, że nie ma na świecie większej męczarni niż zatrzymywanie. Jedyna to rzecz, której Jowisz wzbronić nie może. Śmiejesz się, Fortunato, ty, która w nocy zachowujesz się tak, że spać nie mogę? Nawet w jadalni nie wzbraniam nikomu, by sobie ulżył. I lekarze zabraniają powstrzymywać się. Lub jeśli coś więcej się przydarzy, wszystko za progiem jest gotowe: woda, stolce i inne drobne wygody. Wierzcie mi, wiatry uderzają na mózg i wywołują wzburzenie w całym ciele. Znam wielu, którzy zginęli z tego powodu, że nie chcieli pójść za głosem natury.

Petroniusz, Uczta Trymalchiona

W 45 roku p.n.e. zwycięski w wojnie domowej Juliusz Cezar, zasiadł jako sędzia na rozprawie Dejotara – króla Galacji i Pontu – którego oskarżył jego wnuk Kastor o uknucie spisku na życie Cezara. W obronie króla stanął Cyceron, który przekonał swoimi argumentami dyktatora, że Dejotar stał się ofiarą pomówień ze strony swoich rywali politycznych. Co jednak istotne dla nas, w kontekście omawianego zagadnienia, Cezar także opuszczał biesiady, aby opróżnić żołądek.

Kiedy – mówi prokurator – powiedziałeś [zwrot do Cezara – autor] po kolacji, że chcesz zwymiotować, zaczęli cię prowadzić do łazienki; gdyż było to miejsce, gdzie była zasadzka; jednak wciąż ta sama fortuna ocaliła cię; powiedziałeś, że wolisz iść do swojej sypialni2.

Cyceron, W obronie Dejotara, 21

Przechodząc do samego zjawiska wymiotowania – Rzymianie uważali je za formę leczenia. Celsus, rzymski medyk, zalecał oczyszczać żołądek w ten sposób, jednak nie codziennie. Sygnałem, że warto to zrobić były ciężar i bóle w sercu, zgaga, obfite ślinienie się, mdłości, gorzki posmak w ustach, łzawienie oczu czy dzwonienie w uszach. Także zmiana klimatu lub miasta może powodować potrzebę zwymiotowania. Celsus zaznacza jednak, że wymioty nie mogą być praktykowane ze względu na luksus3.

Przypisy
  1. Własne tłumaczenie z języka angielskiego.
  2. Własne tłumaczenie z języka angielskiego.
  3. Celsus, De Medicina, 29
Źródła wykorzystane
  • Vomiting Romans: or, were the Romans happy chuckers?, "Kiwi Hellenists", 13.06.2016

IMPERIUM ROMANUM potrzebuje Twojego wsparcia!

Aby portal mógł istnieć i się dalej rozwijać potrzebne jest finansowe wsparcie. Nawet najmniejsze kwoty pozwolą mi opłacić dalsze poprawki, ulepszenia na stronie oraz serwer. Wierzę w to, że będę mógł liczyć na szersze wsparcie, które pozwoli mi jeszcze bardziej poświęcić się mojej pracy i pasji, maksymalnie usprawniać stronę oraz ukazywać świat antycznych Rzymian w interesującej formie.

Wesprzyj IMPERIUM ROMANUM!

Nowości ze świata antycznego Rzymu

Jeżeli chcesz być na bieżąco z nowościami na portalu oraz odkryciami ze świata antycznego Rzymu, zapisz się do newslettera.

Zapisz się do newslettera!

Księgarnia rzymska

Zapraszam do kupowania ciekawych książek poświęconych historii antycznego Rzymu i starożytności. Czytelnikom przysługuje rabat na wszelkie zakupy (hasło do rabatu: imperiumromanum).

Zajrzyj do księgarni

Raport o błędzie

Poniższy tekst zostanie wysłany do naszych redaktorów