Ta strona nie może być wyświetlana w ramkach

Przejdź do strony

Jeśli znajdziesz błąd ortograficzny lub merytoryczny, powiadom mnie, zaznaczając tekst i naciskając Ctrl + Enter.

Rzymskie mennice

Ten wpis dostępny jest także w języku: angielski (English)

Moneta Kryspusa
Moneta Kryspusa, syna Konstanyna I, z początku IV wieku n.e. jest to follis, który wykonany został z brązu i małej ilości srebra. W dolnej części monety, na rewersie, widzimy zapis SMN - moneta została wybita w Nikomedii. | Zdjęcie: CoinQuest.com

Mennice w antycznym Rzymie powstały wraz z wprowadzeniem pierwszego pieniądza, jako środka wymiany handlowej, czyli około połowy V wieku p.n.e. Pierwotnie wybijaniem monet zajmował się tylko Rzym, jednak wraz z rozrostem państwa rzymskiego, prawa do wybijania monet otrzymywały inne miasta (np. Tarent czy Benewent), a finalnie zezwolono także na działanie lokalnych mennic w nowo utworzonych prowincjach. Mennica w stolicy, usadowiona była na Kapitolu, obok świątyni Junony Monety i powstała w 269 roku n.e.

Za czasów Oktawiana Augusta liczba mennic zdecydowanie wrosła. Monety wytwarzano niemal w każdym zakątku Imperium. Do III wieku n.e. mówić możemy o około 18 głównych mennicach rzymskich (Londinium, Lugdunum, Arelate, Treveri, Mediolanum, Ticinum, Akwileja, Rawenna, Rzym, Kartagina, Siscia, Sirmium, Heraklea, Tesalonika, Konstantynopol, Nikomedia, Antiochia, Aleksandria).

Znaki mennicze

W połowie III wieku n.e. rzymskie mennice wprowadziły znaki mennicze, aby kontrolować działania urzędników odpowiedzialnych za wybijanie nowych monet. W ten sposób można było łatwo dojść do tego, która mennica wypuściła monety np. o mniejszej ilości szlachetnego kruszcu.

Znaki mennicze umieszczane były w dolnej części (na rewersie) monety – miejsce to określano jako exergue. Na znak składały się:

  1. Litera P (Pecunia), M (Moneta), SM (Sacra Moneta) lub PS (Pecunia Sacra).
  2. Skrót od miasta, gdzie wybito monetę (zwykle 1-7 liter). Przykład:
    • Rzym – R, RM, ROM, ROMA, ROMOB, VRB ROM, SMR
    • Aleksandria – AL, ALE, ALEX, SMAL
    • Konstantynopol – C, CP, CON, CONS, CONSP, CONOB
    • Rawenna – RAV, RV, RVPS
  3. Numer identyfikacyjny officina – warsztatu danej mennicy. Zapisywany w formie litery greckiej, rzymskiej lub cyfry rzymskiej. Najwięcej warsztatów posiadała mennica w Antiochii za rządów Konstancjusza II – 15.
  4. Oznaczenie serii, w celu lepszej identyfikacji – np. kropki, półksiężyc lub gałąź.
Rzymska matryca do wybijania monet.
British Museum, London

Pracownicy mennicy rzymskiej

Kontrola wybijania monet, w czasach republikańskich, leżała w rękach urzędników, którzy odpowiadali bezpośrednio przed Senatem. Wraz z ustanowieniem cesarstwa, za wybijanie monet odpowiedzialny był procurator monetae. Od czasów Dioklecjana, każda mennica miała własnego procuratora.

Procurator zlecał produkcję monet w zgodzie z rozkazami władców. W sztabie procuratora było wielu pomocników: praepositi lub officinatores. Praepositi pomagali w zarządzaniu mennicą i koordynowali prace officinatores, czyli pracowników fizycznych, którzy pracowali na „produkcji”. Zaliczano do nich signatores, scalptores, suppostores and malleatores, gdzie każdy typ pracownika miał inne zadania.

Szkic ukazujący rewers rzymskiego denara z roku 45 p.n.e. Na monecie ukazano narzędzia pracy każdej antycznej mennicy: młotek, obcęgi i kowadło.
Brewminate.com

Wybijanie monety w antycznym Rzymie

Sposób wybijania monet w antycznym Rzymie

Do wybijania monety antycznej z dwóch stron wykorzystywano kowadło oraz dwie pieczęcie. Dolna pieczęć znajdowała się bezpośrednio na kowadle. Na dolnej pieczęci kładziono przygotowany rozgrzany kawałek metalu, na którym miały się znaleźć stemple. Metal kładziono na dolnym stemplu za pomocą obcęgów. Od góry metalu przystawiano górną pieczęć, w którą następnie uderzano młotkiem. Siła uderzenia powodowała, że na rozgrzanym metalu pozostawały wytłoczenia, zgodnie z przygotowanymi matrycami.

The metal was placed on the lower punch with a pair of pliers

Źródła wykorzystane
  • FORVM ANCIENT COINS
  • David Sear, Roman Coins and their Values
  • The Maxentian Mint at Ostia, "Brewminate.com", 19.02.2017

IMPERIUM ROMANUM potrzebuje Twojego wsparcia!

Aby portal mógł istnieć i się rozwijać, potrzebne jest finansowe wsparcie. Nawet najmniejsze kwoty pozwolą mi opłacić dalsze poprawki, ulepszenia na stronie oraz serwer. Wierzę w to, że będę mógł liczyć na szersze wsparcie, które pozwoli mi jeszcze bardziej poświęcić się mojej pracy i pasji, maksymalnie usprawniać stronę oraz ukazywać świat antycznych Rzymian w interesującej formie.

Wesprzyj IMPERIUM ROMANUM!

Nowości ze świata antycznego Rzymu

Jeżeli chcesz być na bieżąco z nowościami na portalu oraz odkryciami ze świata antycznego Rzymu, zapisz się do newslettera.

Zapisz się do newslettera!

Księgarnia rzymska

Zapraszam do kupowania ciekawych książek poświęconych historii antycznego Rzymu i starożytności. Czytelnikom przysługuje rabat na wszelkie zakupy (hasło do rabatu: imperiumromanum).

Zajrzyj do księgarni

Raport o błędzie

Poniższy tekst zostanie wysłany do naszych redaktorów