Ta strona nie może być wyświetlana w ramkach

Przejdź do strony

Jeśli znajdziesz błąd ortograficzny lub merytoryczny, powiadom mnie, zaznaczając tekst i naciskając Ctrl + Enter.

Wojna domowa po śmierci Kommodusa

(193-197 n.e.)

Ten wpis dostępny jest także w języku: angielski (English)

Na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach 3.0.

Wraz z końcem panowania Kommodusa, Imperium Romanum przechodziło przez bardzo trudny okres w swojej historii. Usunięcie znienawidzonego przez senatorów cesarza nie przyniosło upragnionego spokoju w państwie i Wiecznym Mieście. Syn i następca Marka Aureliusza, w wyniku spisku został zamordowany 31 grudnia 192 r. n.e. Na jego miejsce spiskowcy wybrali poczciwego wiekiem senatora Pertynaksa.

Zdaniem antycznych historyków, nominacja Pertynaksa odbyła się w pośpiechu i bez planu. Żołnierze zaakceptowali nowego władcę dopiero po interwencji prefekta pretorianów Letusa oraz obietnicy wypłaty donativum w wysokości 12000 sesterców. Nowy cesarz nie był jednak lubiany przez pretorianów, głównie za sprawą planowanych reform, które miały zmniejszyć przywileje i wpływ na politykę oddziałów pretoriańskich. Rządy Pertynaksa od początku zmierzały więc ku katastrofie.

Pierwsza nieudana próba buntu miała nastąpić już 2 stycznia 193 r. Ostatecznie pretorianom udało się obalić i zamordować Pertynaksa 28 marca 193 roku. Po jego śmierci miało miejsce jedno z najbardziej haniebnych wydarzeń w historii Rzymu. Pomiędzy teściem zamordowanego Pertynaksa Flawiuszem Sulpicjanem a senatorem Didiuszem Julianem doszło do licytacji purpury cesarskiej. Jej zwycięzcą okazał się ten drugi oferując donativum w wysokości 25000 sesterców. Na niekorzyść Sulpicjana przemawiała również obawa pretorianów przed zemstą z jego strony. Po tym wydarzeniu Didiusz Julian został zatwierdzony również przez senat. Tradycja senatorska była mu zdecydowanie nieprzyjazna. Przedstawiono go jako władcę gnuśnego, skorego do życia ponad stan, obietnic bez pokrycia oraz pochlebstw. Również sytuacja w innych częściach Imperium nie sprzyjała Julianowi. Doszło do kolejnych zamachów stanu. Przeciwko nowemu cesarzowi wystąpiło trzech wodzów: Septymiusz Sewer w Panonii, Pescenniusz Niger w Syrii oraz Klodiusz Albin w Brytanii. Tym samym w Imperium rozpoczęła się kolejna wielka wojna domowa.

Najprawdopodobniej jako pierwszy wystąpił namiestnik Syrii Pescenniusz Niger, który zyskał poparcie sześciu legionów oraz namiestników wschodnich prowincji. Niger ogłosił się augustem, jednak nie zostały mu nadane tytuły takie jak pontifex maximus, ani pater patriae, nie posiadał władzy trybuńskiej. Było to spowodowane faktem, iż kompetencje te tradycyjnie przyjmowano w samym Rzymie. Namiestnik Syrii mógł bez wątpienia także liczyć na wsparcie swoich zwolenników w Wiecznym Mieście.

Septymiusz Sewer
Zdjęcie: Carole Raddato from FRANKFURT, Germany

Kolejnym namiestnikiem, który ogłosił się cesarzem był Septymiusz Sewer. Ten pochodzący z afrykańskiej Leptis Magna polityk, posiadał duże doświadczenie na różnych stanowiskach urzędniczych, przede wszystkim wojskowych. Sewer, jako doświadczony polityk, bardzo szybko przeszedł do działań i pierwszy ogłosił się mścicielem zamordowanego przez pretorianów Pertynaksa. Bez wątpienia pomogło mu to pozyskać sobie legiony naddunajskie i nadreńskie, którymi dowodził ongiś Pertynaks. Ostatecznie po jego stronie stanęło aż 16 legionów.

Trzecim i ostatnim kandydatem do purpury był Decymus Klodiusz Albinus. Pochodził z bogatej, arystokratycznej rodziny z Hadrumetum, podobnie więc jak Sewer miał afrykańskie korzenie. W przeddzień wojny polityk ten był namiestnikiem Brytanii i tam też ogłosił się cesarzem. Po jego stronie stanęły 4 legiony. Albin bez wątpienia posiadał w Rzymie liczne grono zwolenników, którzy nie byli zadowoleni z rządów Didiusza Juliana. Świadom musiał być tego także Septymiusz Sewer, który postanowił zaproponować namiestnikowi Brytanii sojusz. Sewer miał zaakceptować jego rządy w Galii, Hiszpanii oraz Brytanii, a także nadał tytuł cezara, został tym samym jego sukcesorem. Dzięki temu układowi Septymiusz Sewer nie był zmuszony walczyć na dwa fronty. Błyskawicznie ruszył więc na Rzym, aby najpierw rozprawić się z Didiuszem Julianem.

Urzędujący w Rzymie Didiusz Julian nie miał możliwości pozyskania sobie żadnego z kandydatów do tronu, przez co pozostawał bierny wobec tych wystąpień. Tymczasem Sewer rozpoczął błyskawiczny marsz na Rzym (expeditio urbica). Szybko opanował Rawennę oraz znajdującą się tam flotę. Po tym wydarzeniu droga do Wiecznego Miasta stała dla niego otworem. Julian nakazał senatowi ogłosić Sewera wrogiem publicznym i przygotowywał miasto do obrony, jednak robił to nieudolnie i powoli. Budziło to w mieszkańcach Rzymu raczej śmiech niż strach. W tej rozpaczliwej sytuacji postanowił zmienić zdanie i zaoferował Sewerowi współrządy. Oferta została odrzucona. Ostatecznie widząc słabość Juliana oraz ogromną przewagę wojsk Septymiusz Sewera, senat pozbawił go władzy i wydał na niego wyrok śmierci. Didiusz Julian został zamordowany 2 czerwca 193 r.; miał panować zaledwie 66 dni.

Po wkroczeniu Sewera do Rzymu doszło do kilku bardzo ważnych wydarzeń. Przede wszystkim rozbroił i rozwiązał starą gwardię, zastępując zdegenerowanych pretorianów swoimi, zaprawionymi w bojach, ale przede wszystkim wiernymi żołnierzami. Wypłacił także swoim żołnierzom donativum w wysokości 250 denarów. Ważniejsze były jednak zmiany jakich dokonał w funkcjonowaniu armii. Zezwolił między innymi na zawieranie przez żołnierzy małżeństw. Kolejnym ważnym wydarzeniem był uroczysty pogrzeb oraz ubóstwienie Pertynaksa (consecratio). Wymusił również na senacie zatwierdzenie swojego układu z Klaudiuszem Albinem. Jednocześnie uznano Pescenniusza Nigra za wroga publicznego. Sewer nie tracąc czasu rozpoczął wojnę przeciwko namiestnikowi Syrii.

Pescenniusz Niger w tym czasie był już panem całego wschodu. Próbował przenieść swoje wojska w rejon Propontydy, zostało to jednak uniemożliwione przez wojska Sewera, które w drodze na wschód zaczęły oblegać Bizancjum. Do pierwszej bitwy doszło pod Kyzikos i zakończyła się sukcesem wojsk Septymiusza Sewera. W bitwie miał zginąć sam dowódca wojsk Nigra Gajusz Aselliusz Emilian. Kolejna bitwa rozegrała się między Niecą a Kios nad Propontydą. Była ona znacznie bardziej wyrównana. Zwycięstwo przechodziło z rąk do rąk, ostatecznie jednak ponownie górę wzięli żołnierze Sewera. Po tej bitwie, szala zwycięstwa w całej wojnie zaczęła przechylać się na korzyść Septymiusza Sewera. Do jego sprawy przyłączył się Egipt, Arabia oraz część miast w Syrii. Ostatnia duża, a zarazem decydująca bitwa miała miejsce pod Issos w marcu 194 roku. W tym samym miejscu w 333 r.p.n.e. doszło do starcia pomiędzy wojskami Aleksandra Wielkiego i Dariusza III. Wojska Nigra ustępowały liczebnie oddziałom Septymiusza Sewera, ustawiły się więc na pozycjach obronnych. Ponownie bitwa była niezwykle zacięta. O zwycięstwie Sewera miało zadecydować uderzenie kawalerii na tyły wojsk Nigra pod dowództwem niejakiego Waleriana. Ta bitwa była decydującą. Pescenniusz Niger miał stracić 20 000 żołnierzy, sam został zmuszony do ucieczki, został jednak dogoniony i zamordowany. Jego głowę wysłano do Bizancjum, aby złamać opór obleganych. Został również skazany na damnatio memoriae.

Pobyt Sewera na wschodzie nie skończył się wraz z pokonaniem Nigra. Rozpoczął później prześladowania stronników namiestnika Syrii oraz zorganizował kampanie karne w kierunku terenów na wschód od Eufratu. Mowa tu o królestwie Osrhoeny i Adiabenów oraz Arabach. Dopiero pod koniec 195 roku w ręce wojsk Sewera wpadło oblegane od dawna Bizancjum.

Po załatwieniu wszystkich ważnych spraw na wschodzie. Sewer mógł zwrócić się na zachód, przeciwko Klodiuszowi Albinowi. Jeszcze w pierwszej połowie 195 roku obaj politycy przekonywali o dobrych wzajemnych stosunkach. Jednak po ostatecznym upadku Bizancjum, Septymiusz Sewer wysłał do Albina zamachowców, którzy mieli go zamordować. Zostali jednak złapani i poddani torturom. Dla Klodiusza Albina był to znak, że okres pokojowego współistnienia się skończył. Co więcej, latem 195 Sewer ogłosił się synem Marka Aureliusza i bratem Kommodusa, tym samym ujawnił swoje ambicje dynastyczne, kreował się na następcę zamordowanego Kommodusa. W grudniu 195 Sewer uznał Albina za wroga politycznego. Ten z kolei w tym samym miesiącu, przyjął tytuł augusta i ostatecznie zerwał więzy łączące go z Septymiuszem.

Po zakończeniu kampanii karnych Sewer przeniósł swoje wojska na zachód. Sam powrócił na kilka miesięcy do Rzymu, aby uporządkować sprawy w mieście i przygotować kampanię wojenną przeciwko namiestnikowi Brytanii. W tym samym czasie Albin wycofał legiony z Brytanii do Galli.  Jego główną kwaterą stało się Lugdunum (Lyon). W połowie 196 r, Sewer zgromadził swoje armie, a później wkroczył do Galii od strony Germanii Górnej  rozpoczął marsz w kierunku Lugdunum.

Początkowo wojska Albina odniosły pewne sukcesy. Możliwe, że nawet udało się im pokonać w mniejszej bitwie jednego z dowódców Sewera Wiriusza Lupusa. Jego wojska zaczęły oblegać Trewir. Później jednak było już tylko gorzej. Pierwszym zwycięstwem Sewera w walce z Albinem był bitwa pod Tinurtium. Było to tylko preludium do wielkiej bitwy, która rozegrała się pod Lugdunum. Podobnie jak w innych bitwach tej wojny domowej, walka była bardzo wyrównana. Jednak w kluczowym momencie bitwy, Sewer został wsparty przez dowódcę jazdy Juliusza Letusa, a jego wojskom udało się zwyciężyć. Klodiusz Albin próbował jeszcze uciekać, jednak widząc beznadziejność sytuacji, popełnił samobójstwo. W ten sposób zakończył się kilkuletni okres wojen domowych. Ostatecznym zwycięzcą został Septymiusz Sewer.

Autor: Kacper Derko
Źródła wykorzystane
  • Jaczynowska D., Wojna domowa w Rzymie w latach 193-197, Poznań 2010
  • Birley R. A., Septimius Severus. The African Emperor, London 1999

IMPERIUM ROMANUM potrzebuje Twojego wsparcia!

Jeżeli podobają Ci się treści, jakie gromadzę na portalu oraz, którymi dzielę się na kanałach społecznościowych, wdzięczny będę za jakiekolwiek wsparcie. Nawet najmniejsze kwoty pozwolą mi opłacić dalsze poprawki, ulepszenia na stronie oraz serwer.

Wesprzyj IMPERIUM ROMANUM!

Wesprzyj IMPERIUM ROMANUM

Dowiedz się więcej!

Wylosuj ciekawostkę i dowiedz się czegoś nowego o antycznym świecie Rzymian. Wchodząc w poniższy link zostaniesz przekierowany do losowego wpisu.

Losowa ciekawostka

Losowa ciekawostka

Nowości ze świata antycznego Rzymu

Jeżeli chcesz być na bieżąco z najnowszymi wpisami na portalu oraz odkryciami ze świata antycznego Rzymu, zapisz się do newslettera, który jest wysyłany w każdą sobotę.

Zapisz się do newslettera!

Zapisz się do newslettera

Księgarnia rzymska

Zapraszam do kupowania ciekawych książek poświęconych historii antycznego Rzymu i starożytności. Czytelnikom przysługuje rabat na wszelkie zakupy (hasło do rabatu: imperiumromanum).

Zajrzyj do księgarni

Księgarnia rzymska

Raport o błędzie

Poniższy tekst zostanie wysłany do naszych redaktorów