Najstarsza lorica segmentata odkryta w Kalkriese
Najstarsza lorica segmentata odkryta w Kalkriese | Zdjęcie: ARUSSCHLACHT im Osnabrücker Land gGmbH – Museum und Park Kalkriese
Na stanowisku archeologicznym w Kalkriese w Dolnej Saksonii (Niemcy) zaprezentowano wyniki konserwacji wyjątkowego zabytku – najstarszego i zarazem najlepiej zachowanego egzemplarza rzymskiej lorica segmentata, czyli zbroi segmentowej używanej przez legionistów we wczesnym okresie cesarstwa. Odkrycie dostarcza nowych informacji na temat uzbrojenia armii rzymskiej z czasów cesarza Augusta oraz rozwoju wyposażenia legionów.
Odkrycie z pola bitwy w Kalkriese
Pancerz odnaleziono podczas wykopalisk prowadzonych w 2018 roku na stanowisku Kalkriese, które większość badaczy utożsamia z miejscem bitwy w Lesie Teutoburskim z 9 roku n.e. W starciu tym wojska germańskie pod wodzą Arminiusza rozbiły trzy legiony dowodzone przez Publiusza Kwinktyliusza Warusa. Klęska ta zakończyła rzymskie próby trwałego podporządkowania ziem położonych na wschód od Renu.
Wyjątkowy stopień zachowania
Odnaleziona zbroja składa się z około trzydziestu żelaznych płyt. Zachowały się również elementy zawiasów, klamer, okuć z brązu oraz fragmenty skórzanych pasów, które łączyły poszczególne części pancerza. Tak wysoki stopień kompletności należy do rzadkości, ponieważ większość dotychczas znanych znalezisk obejmowała jedynie pojedyncze fragmenty uzbrojenia.
Dotychczas najważniejsze zabytki tego typu pochodziły z Corbridge w Brytanii i datowane były na II wiek n.e. Egzemplarz z Kalkriese jest starszy o ponad sto lat, dzięki czemu stanowi najwcześniejszy materialny dowód stosowania tego rodzaju pancerza.
Co nowego mówi o rzymskim uzbrojeniu?
Badania wykazały, że już najwcześniejsze odmiany lorica segmentata były konstrukcjami starannie zaprojektowanymi. Poszczególne płyty tworzyły elastyczną osłonę tułowia, zapewniając jednocześnie dużą swobodę ruchów. Odkrycie pozwala prześledzić rozwiązania konstrukcyjne stosowane jeszcze za panowania Augusta oraz porównać je z późniejszymi wariantami zbroi znanymi z II wieku n.e.
Konserwację poprzedzono badaniami tomografii komputerowej, które umożliwiły poznanie układu elementów ukrytych wewnątrz bryły ziemi i produktów korozji bez konieczności ich natychmiastowego rozdzielania. Dopiero po wykonaniu skanów rozpoczęto wielomiesięczne prace konserwatorskie.
Hipotezy dotyczące właściciela
W pobliżu pancerza odkryto również metalowy element służący prawdopodobnie do krępowania jeńców. Zwróciło to uwagę badaczy, którzy rozważają możliwość, że zbroja mogła należeć do legionisty pojmanego po bitwie. Na obecnym etapie badań nie ma jednak dowodów pozwalających potwierdzić taki scenariusz. Zarówno zbroja, jak i drugi zabytek mogły znaleźć się obok siebie w wyniku późniejszych wydarzeń na polu bitwy. Hipoteza ta pozostaje przedmiotem dalszych analiz.
Znaczenie odkrycia
Znalezisko z Kalkriese należy do najważniejszych odkryć związanych z rzymskim uzbrojeniem ostatnich lat. Dzięki niemu archeolodzy mogą dokładniej odtworzyć budowę lorica segmentata, techniki jej wykonywania oraz wyposażenie legionistów służących w armii Augusta. Jest to również kolejny dowód na to, że stanowisko w Kalkriese pozostaje jednym z najcenniejszych źródeł wiedzy o początkach Cesarstwa Rzymskiego i wydarzeniach związanych z bitwą w Lesie Teutoburskim.
