Tego dnia w Rzymie

Ten wpis dostępny jest także w języku: angielski (English)

Makieta antycznego Rzymu ukazujące centrum miasta, w tym Koloseum

1 stycznia

291 p.n.e. – poświęcono przybytek Eskulapa na małej, do dziś istniejącej wyspie na Tybrze. Miejsce to rzekomo wskazał święty wąż boga, przywieziony przez posłów rzymskich ze świątyni w Epidaurze. Zachowały się resztki kamiennych umocnień brzegów wyspy w kształcie dziobu okrętu z rzeźbą węża. Eskulap, bóg uzdrowiciel i opiekun lekarzy, odbierał w tym przybytku cześć religijną, ale był to też rodzaj szpitala, w którym cierpiący otrzymywali rady podczas snu – tę praktykę przeniesiono z Epidauru. O uzdrowieniach świadczą wota – terakotowe podobizny członków ciała – znajdowane w pobliżu tego miejsca. Obecnie stoi tu kościół Świętego Bartłomieja.
153 p.n.e. – swoje urzędy obejmowali najwyżsi urzędnicy, konsulowie. W domu każdego z dwóch konsulów zbierali się senatorowie i przyjaciele, poczym wyruszał z domu pochód, do którego dołączali się mieszkańcy miasta. Był nawet zwyczaj, że konsulowie w czasie pochodu obrzucali publiczność monetami. Oba pochody spotykały się na Kapitolu, gdzie składano Jowiszowi ofiarę z białych byków. Po tej ceremonii konsulowie urządzali w swoich domach huczne przyjęcie dla przyjaciół. W czasach cesarskich, tego dnia, urzędnicy składali przysięgę wierności cesarzowi, a wojsko swemu wodzowi.
45 p.n.e. – wprowadzono kalendarz juliański. Juliusz Cezar wymusił ostateczną reformę kalendarza i choć zamiary zmiany obliczania czasu prowadzono już dawno, co nawet przesunęło datę nowego roku o trzy miesiące wstecz, to dopiero Juliusz Cezar ustalił cały nowy kalendarz. Kalendarz ten nazwany został od jego imienia – juliańskim. Powodem reformy kalendarza było to, że wcześniej stosowany księżycowy kalendarz rzymski rozregulował się, w wyniku czego w 46 p.n.e. kalendarzowy grudzień wypadał we wrześniu. Nowy kalendarz był na tyle stabilny, że Europa posługiwała się nim aż do XVI wieku, kiedy to zauważono, że i ten kalendarz nie jest idealny i prowadzi do opóźnień względem naturalnego rytmu, przez co zaczęto wprowadzać kalendarz powszechnie dziś używany i nazywany gregoriańskim.
42 p.n.e. – pośmiertnie, Juliusz Cezar otrzymał, w wyniku senackiego dekretu, tytuł Divus Iulius (Julius). Gajusz Juliusz Cezar był pierwszym oficjalnie ubóstwionym Rzymianinem w historii.
69 n.e. – rzymskie legiony odmawiają złożenia przysięgi na lojalność cesarzowi Galbie. Buntują się i imperatorem obwołują następnego dnia Witeliusza.
138 n.e. – umiera Cejoniusz Kommodus, cesarz rzymski.
193 n.e. – Pertynaks zostaje wybrany przez Senat, wbrew swojej woli, na cesarza po zabójstwie Kommodusa.
404 n.e. – przeprowadzono w rzymskim Koloseum ostatnie walki gladiatorskie. Już przed tą datą oficjalnie zakazano tego brutalnego sportu jako niezgodnego z duchem chrześcijańskim, jednak akceptacja przepisu z roku 399 n.e. zajęła aż 5 lat.
414 n.e. – Galla Placidia, przyrodnia siostra cesarza Honoriusza, wychodzi za mąż za Ataulfa z Narbony. Ich ślub odbywa się w czasie, kiedy Goci świętują zwycięstwo i gromadzą zdobyte rzymskie łupy. Ataulf miał z nią syna, Teodozjusza, zmarłego w niemowlęctwie.
417 n.e. – cesarz Honoriusz zmusił swoją przyrodnią siostrę do poślubienia Konstancjusza III, swojego wielkiego wodza (magister militum).

2 stycznia

69 n.e. – Aulus Witeliusz został obwołany cesarzem przez legiony (pod dowództwem Fabiusa Valensa) w Kolonii w Germanii Górnej. W następnych dniach przysięgę wierności Witeliuszowi złożyły oddziały w Galii, Brytanii i Recji. Oddziały Witelliusza ruszyły na Rzym przeciwko cesarzowi Galbie, lecz Galba został zabity i nowym cesarzem został Marek Salwiusz Oton. Ten jednak nie chcąc toczyć dalszych walk bratobójczych wolał popełnić samobójstwo. Witeliusz objął tron dnia 16 kwietnia 69 roku n.e.
366 n.e. – Alemanowie przekroczyli zamarznięty Ren i najechali na Cesarstwo Rzymskie. Próbowali dokonać inwazji Galii, ale pokonał ich cezar Walentynian w bitwie o Solicinium.

3 stycznia

106 p.n.e. – urodził się Cyceron, rzymski polityk, mówca, filozof. Narodził się w Arpinum, mieście na wzgórzu niedaleko Rzymu i był synem państwowego żołnierza (equestrius). Stał się wielkim oratorem, filozofem i poetą, jednak wplątał się zbyt mocno w rozgrywki polityczne, co doprowadziło go do zguby i śmierci z rąk politycznych przeciwników.

4 stycznia

46 p.n.e. – miała miejsce bitwa pod Ruspiną w prowincji Africa. Stronnictwa, które brały udział w wojnie to optymaci pod dowództwem Tytusa Labienusa i popularzy pod dowództwem Juliusza Cezara. Była to jedna z ostatnich wielkich przegranych Cezara, w której to jego wojska zostały w znacznej części wybite. W pewnym momencie bitwy cezarianie zostali niebezpiecznie okrążeni, na widok czego, jak wspominają źródła, jeden z chorążych zaczął uciekać. Cezar miał podobno chwycić żołnierza, odwrócić i powiedzieć: „Tam jest wróg!”. Cezar utracił w bitwie 1/3 swoich wojsk i zmuszony został do wycofania się. Mimo strat, Cezar zdołał potem, w bitwie o Tapsus, pokonać wojska optymatów.

5 stycznia

62 n.e. – trzęsienie ziemi w Pompejach spowodowało znaczne zniszczenia.

6 stycznia

361 n.e. – Julian Apostata wziął udział w święcie Epifanii, by zjednać sobie chrześcijan. Wiosną wyruszył za Ren przeciw Alamanom i podstępem schwytał ich wodza Wadomara.

7 stycznia

49 p.n.e. – senat rzymski za sprawą Katona Młodszego wydał tzw. ostateczny dekret (senatus consultum ultimum) pozbawiający Cezara władzy nad wojskiem i obligujący go do powrotu do Rzymu. Tam miał stanąć przez trybunałem za zbrodnie wojenne popełnione w walce z barbarzyńcami. Ponadto Cezar miał zostać uznany wrogiem publicznym i zdrajcą, jeśli nie rozwiąże armii i nie odda namiestnictwa Galii Lucjuszowi Domicjuszowi Ahenobarbusowi.

9 stycznia

Obchodzono Agonalia, święto ku czci boga wszelkich początków Janusa. W dniu obchodów Rex Sacrorum składał w ofierze barana w Regia, prosząc boga o przychylność oraz ochronę przed złem i śmiercią. Nazwa święta pochodzi od pytania, które przed złożeniem ofiary zadawał zebranym kapłan: „Agone?”, czyli „czy mam uśmiercić?”.
400 n.e. – Aelia Eudoksja, żona cesarza wschodniorzymskiego Arkadiusza, otrzymała tytuł Augusty.

10 stycznia

49 p.n.e. – Juliusz Cezar przekroczył Rubikon czym rozpoczął wojnę domową. Cezar wypowiedział słynne słowa – Kości zostały rzucone! – podczas przekraczania rzeki Rubikon, będącej symboliczną granicą pomiędzy Galią a Italią. W prawie rzymskim obowiązywał legiony zakaz przekraczania tej granicy, a ponieważ Cezar tą regułę złamał, było to de facto wypowiedzenie wojny. W ten sposób rozpoczął wojnę domową, która zakończyła się jego triumfem i pokonaniem swojego głównego rywala – Pompejusza.
69 n.e. – Galba adoptował, a więc wyznaczył na swojego następcę, Lucjusza Pizona.
381 n.e. – przyjęto edykt Teodozjusza I, który uznawał niceańskie wyznanie wiary za prawnie obowiązujące w państwie.

11 stycznia

347 n.e. – urodził się Teodozjusz I Wielki, ostatni cesarz rzymski całego Imperium Rzymskiego, władający zarówno wschodnią jak i zachodnią częścią cesarstwa. Znakomity wódz. Po klęsce Rzymian pod Adrianopolem (378 n.e.) mianowany przez cesarza Gracjana współrządcą (augustem) we wschodniej części cesarstwa. Na drodze układów i zwycięstw osadził Gotów między Dunajem i Bałkanami (382 n.e.), wcielając ich do wojska rzymskiego. W 395 roku podzielił Imperium Romanum na wschodnie – greckie (przypadło Arkadiuszowi) i zachodnie – łacińsko-romańskie (otrzymał je Honoriusz).

12 stycznia

27 p.n.e. – nastał Pokój Rzymski (Pax Romana). Było to określenie na stan pokoju istniejącego wewnątrz i na zewnątrz państwa rzymskiego. Termin ten dosłownie odnosi się do I i II wieku n.e., kiedy to zasięg terytorialny był największy, a ekspansja militarna Rzymu ograniczona była do minimum. Nie miały miejsca żadne większe niepokoje państwowe, a władza była stabilna.

13 stycznia

86 p.n.e. – zmarł Gajusz Mariusz, rzymski polityk, wódz. W 105 roku p.n.e. pokonał Jugurtę, a rok później Cymbrów i Teutonów (102-101 p.n.e.). Po tych zwycięstwach został uznany za trzeciego założyciela Rzymu (po Romulusie i Kamillusie).

14 stycznia

83 p.n.e. – urodził się Marek Antoniusz. Doskonały wódz rzymski, a jednocześnie błyskotliwy polityk. Ojciec Marka zmarł w młodym wieku i matka zdecydowała się ponownie wyjść za mąż, tym razem za Publiusza Korneliusza Lentulusa Surę. Został on jednak stracony na rozkaz Cycerona. Postawa Cycerona wywołała w młodym człowieku ogromne wzburzenie. Odtąd Marek żywił nienawiść do Cycerona.
47 p.n.e. – urodził się Marek Antoniusz Antyllus, najstarszy syn Antoniusza i Fulwii. Po zabójstwie Cezara w 44 p.n.e. był jako małe dziecko przez jedną noc trzymany przez spiskowców jako zakładnik mający zapewnić im bezpieczeństwo przed ojcem, Markiem Antoniuszem sprawującym wówczas urząd konsula. W życiu nie zdążył za dużo osiągnąć, gdyż zaraz po samobójstwie ojca i Kleopatry na rozkaz Augusta został wyciągnięty z kryjówki przez rzymskich żołnierzy i ścięto mu głowę.
38 p.n.e. – urodził się Druzus Starszy, rzymski wódz. Był jednym z wybitniejszych Rzymian I wieku p.n.e. Jego przyjazne maniery, ujmujący wygląd, a przede wszystkim błyskotliwe talenty militarne zapewniły mu uznanie i przywiązanie legionistów. Był wybitnym wodzem, co wykazał licznymi zwycięstwami odniesionymi nad Germanami.

15 stycznia

69 n.e. – cesarz rzymski Galba padł ofiarą spisku uknutego przez Othona. Marek Salwiusz Oton, niegdysiejszy zarządca Luzytanii i jeden z najwcześniejszych zwolenników Galby, rozczarowany tym, że to nie on, lecz Pizon objął miano następcy władcy, nawiązał kontakt z pretorianami, którzy obrali go swoim cesarzem. Dnia 15 stycznia 69 n.e. Galba, który natychmiast udał się na spotkanie z rebeliantami (był tak słaby, że musiał być trzymany w lektyce), napotkał oddział jazdy i został zamordowany niedaleko Lacus Curtius. Jak podaje Plutarch, w swoich ostatnich chwilach cesarz Galba miał nadstawić szyję i rzec: „Uderzcie, jeśli będzie to z pożytkiem dla Rzymian!”. Łącznie zabicie Galby zadeklarowało około 120 osób, pragnących zyskać przychylność Othona i mających nadzieję na nagrodę. Lista ich imion została spisana i trafiła w ręce Witeliusza, gdy ten przejął władzę po Otonie. Wszyscy, którzy się na niej znaleźli, zostali zabici. Podczas późnego etapu swoich rządów na prowincji Galba był niedołężny i apatyczny, ale było to spowodowane zarówno upływem czasu, jak i chęcią, by nie przyciągać na siebie uwagi Nerona. Jak pisze Tacyt, „wszyscy ogłosiliby go godnym cesarstwa, gdyby nigdy nie był cesarzem [omnium consensu capax imperii nisi imperasset]”.

16 stycznia

27 p.n.e. – Senat rzymski nadał cesarzowi Oktawianowi tytuł Augusta. W ten sposób Oktawian stał się pierwszym cesarzem rzymskim, jakkolwiek przy zachowaniu wszelkich pozorów ciągłości ustroju republikańskiego (np. sprawował wielokrotnie urząd konsula w latach 31-23 p.n.e.). Używał oficjalnej tytulatury Imperator Caesar Divi filius Augustus. August sprawował pełnię władzy, skupiając w swych rękach kilka różnych urzędów oraz rozmaite kompetencje nadzwyczajne, nadane dożywotnio przez senat. Jego rządy były rodzajem dyktatury wojskowej pod pozorem utrzymania republiki. Według tradycji władca na łożu śmierci miał użyć zwrotu, którym rzymscy aktorzy kończyli przedstawienia: acta est fabula (sztuka odegrana). Według innych źródeł jego ostatnie słowa to: Plaudite cives, comoedia finita est („klaszczcie obywatele, komedia skończona”).

17 stycznia

38 p.n.e. – Gajusz Oktawian rozwiódł się ze swoją żoną Skrybonią i poślubił Liwię Druzyllę, co zakończyło chwilowy pokój II triumwiratu z Sekstusem Pompejuszem. Sam związek Oktawiana i Liwii okazał się być bardzo trwały, jednak bezdzietny (jedyne ich dziecko urodziło się martwe).
395 n.e. – zmarł w Mediolanie, w wieku 49 lat, cesarz Teodozjusz I Wielki. Pochowany został w kilka miesięcy później w Konstantynopolu. Po jego śmierci doszło do podziału Cesarstwa Rzymskiego między synów Teodozjusza na część wschodnią (17-letni Arkadiusz) i zachodnią (11-letni Honoriusz). Wydarzenie to mimo, że formalnie nie oznaczało rozdziału Imperium, w praktyce stanowiło powstanie dwóch odrębnych podmiotów politycznych. Wielu badaczy po dziś dzień twierdzi, że śmierć Teodozjusza stanowiła kres świata starożytnego. Pod względem ideologicznym czasy Teodozjusza to pełny triumf chrześcijaństwa, jako religii panującej, dawna natomiast wiara i jej wyznawcy stali się przedmiotem prześladowań. Dowodem na kres antyczności w roku 395 n.e. są wreszcie przemiany w kwestii obyczajowości i kultury – m.in. zaprzestano organizacji igrzysk olimpijskich, niszczono świątynie i dzieła sztuki, doszło nawet do zagłady biblioteki aleksandryjskiej.

18 stycznia

52 p.n.e. – zmarł Publiusz Klodiusz Pulcher, polityk rzymski, przywódca ruchów plebejskich, który dzięki poparciu triumwiratu mógł realizować swoje cele polityczne. Wraz z najemnymi zbirami Klodiusz terroryzował mieszkańców i wpływał na wyniki wyborów. Według plotek był kochankiem Pompei, żony Cezara, który zdecydował się z nią rozwieść. W procesie Cyceron złożył zeznania obciążające Klodiusza, z czego narodziła się wielka nienawiść polityka do Cycerona. Klodiusz będą w roku 58 p.n.e. trybunem ludowym, doprowadził do skazania mówcy na wygnanie. Warto wspomnieć o roku 61 p.n.e., kiedy to został oskarżony o bezbożność, gdyż w kobiecym przebraniu wkradł się do domu Cezara, gdzie odbywały się uroczystości dostępne jedynie dla kobiet, ku czci bogini Bona Dea. Zginął w 52 p.n.e. w starciu ze swymi przeciwnikami politycznymi.
350 n.e. – zmarł cesarz Konstans, a jego miejsce zajął Magnencjusz. Żelazna dyscyplina, jaką cesarz wymuszał na podległej mu armii, doprowadziła go ostatecznie do upadku. Bunt Magnencjusza zastał go na polowaniu, kiedy to został zamordowany przez spiskowców Magnencjusza w podpirenejskiej miejscowości Helena.
474 n.e. – w Konstantynopolu zmarł cesarz wschodzniorzymski Leon. Następcą został małoletni Leon, syn jego córki Ariadny i Zenona. Faktycznie rządził Zenon.

19 stycznia

379 n.e. – cesarz rzymski Gracjan mianował cesarzem wschodniej części Imperium Teodozjusza. Był on synem straconego przed kilku laty wodza tegoż imienia, a podobno także potomkiem cesarza Trajana. Obie rodziny pochodziły z Hiszpanii. Teodozjusz miał 32 lata i cieszył się mirem w armii rzymskiej ze względu na pamięć ojca oraz z powodu zwycięstwa nad Sarmatami, jakie odniósł już po bitwie pod Adrianopolem. Teodozjusz otrzymał prowincje naddunajskie i wschodnie.
383 n.e. – Arkadiusz został podniesiony przez ojca do rangi augusta, czyli współpanującego. Od śmierci ojca w 395 roku n.e. panował nad wschodnią częścią Imperium Rzymskiego, gdy jego brat rządził częścią zachodnią. Z polecenia Teodozjusza opiekunem młodego cesarza, był Stylicho.
388 n.e. – cesarz Tedozjusz I święcił dziesięciolecie swojego panowania.
398 n.e. – cesarzowa Eudoksja urodziła drugą córkę, Pulcherię.

20 stycznia

225 n.e. – urodził się Gordian III, który latem 238 roku n.e. w wieku 13 lat ogłoszony został cesarzem, po śmierci następców Gordiana I – Balbinusa i Pupienusa, których lud Rzymu wcześniej zmusił do obwołania go cezarem. W latach 242 – 243 n.e. odzyskał od Persów Syrię i Mezopotamię.
250 n.e. – cesarz Trajan Decjusz rozpoczął masowe prześladowania chrześcijan. W ich czasie śmiercią męczeńską zginął sam papież Fabian. Prześladowania były jednymi z najbardziej krwawych w historii starożytnego Rzymu i po raz pierwszy objęły obszar całego cesarstwa. W opinii ówczesnych uważany był za władcę energicznego i przez wielu uważanego za wcielenie starorzymskich cnót. Decjusz był ostatnim cesarzem rzymskim, który używał tytułu króla Dolnego i Górnego Egiptu.

21 stycznia

62 n.e. – Neron ożenił się z Poppeą Sabiną, która była jego kochanką od 58 roku n.e. Poppea prowadziła wystawny tryb życia i była znana jako piękna, wyrachowana kobieta. Niektóre jej zabiegi kosmetyczne zyskały wielką sławę (np. kąpiele w oślim mleku). To ona namówiła Nerona, aby zamordował swoją własną matkę – Agrypinę Młodszą.

23 stycznia

393 n.e. – Flawiusz Honoriusz otrzymał tytuł augusta z rąk ojca Teodozjusza. Cesarzem został w wieku 10 lat i razem z bratem Arkadiuszem podzielili cesarstwo na część zachodnią i wschodnią. Jego wybór na augusta oznaczał to, że cesarz Teodozjusz odmawia uznania Eugeniusa za współwładcę. Do pomszczenia śmierci Walentyniana II nawoływała jego siostra, cesarzowa Galla. Opiekunem Honoriusza został generał Stylichon, który z czasem zyskał ogromne wpływy na dworze. W 402 roku n.e. Honoriusz przeniósł stolicę Cesarstwa Zachodniego do Rawenny. Prowadził wojny z licznymi uzurpatorami do tytułu cesarza.
422 n.e. – Honoriusz uroczyście obchodził w Rawennie swoje tricentalia, czyli trzydziestolecie panowania (licząc od nadania mu tytułu augusta). Maksymus został pokazany w więzach i stracony.

24 stycznia

41 n.e. – spiskowcy zamordowali cesarza rzymskiego Kaligulę, jego żonę Cezonię i córkę Julię Druzyllę. Na czele spisku miał stanąć m.in. Kasjusz Cherea, który cieszył się opinią wybitnego żołnierza legionów rzymskich i pełnił funkcję trybuna gwardii pretoriańskiej. Do jego obowiązków należała przede wszystkim poranna wizyta u cesarza, który przekazywał mu hasło dnia. W związku z tym, że miał wysoki głos, stał się obiektem szyderstw Kaliguli. Cesarz nie tylko nazywał go dziewczynką, ale wymyślał coraz to bardziej nieprzyzwoite hasła. Całe otoczenie wiedziało, że systematycznie obraża dowódcę i celowo go poniża. Do Cherei przyłączył się inny trybun gwardii pretoriańskiej, Korneliusz Sabinus. On również miał ku temu poważne powody, był bowiem często obiektem perwersyjnych i obraźliwych kpin cesarza.
76 n.e. – urodził się cesarz Hadrian. Zaliczony w poczet dobrych cesarzy. Zrezygnował z ekspansji Rzymu w Azji, a jego polityka była raczej pokojowa. Hadrian był wielkim budowniczym, ozdobił Rzym wspaniałymi budowlami (mauzoleum, willa Hadriana w Tibur).
119 n.e. – urządzono igrzyska dla uczczenia rocznicy urodzin cesarza Hadriana. Na arenie pojawiło się tysiące dzikich zwierząt.

25 stycznia

41 n.e. – Klaudiusz został cesarzem rzymskim. Po zamordowaniu Kaliguli w powstałym zamieszaniu część żołnierzy gwardii pretoriańskiej zdecydowała się na obwołanie cesarzem Klaudiusza, jedynego dorosłego przedstawiciela dynastii julijsko-klaudyjskiej. Żołnierze i ważne osobistości obawiały się reakcji gwardii Kaliguli złożonej z 300 potężnie zbudowanych Germanów, nie mających skrupułów przy zabijaniu ludności. Podobno, kiedy Klaudiusz został odnaleziony za kotarą, pretorianie unieśli Klaudiusza i obwołali go cesarzem, wbrew jego woli. Uważany był za zakałę rodziny – posiadał liczne ułomności zdrowotne i fizyczne (jąkanie się, ślinienie się, skurcze, paraliż), które skazały go na życie poza polityką. Nieoczekiwane koleje losu spowodowały, że objął purpurę, jako czwarty cesarz w historii. Zasłynął, jako sprzymierzeniec wyzwoleńców, którymi chętnie się otaczał, i którzy pełnili ważne stanowiska u jego boku. Zainicjował kampanię do Brytanii w 43 roku n.e., która zaskutkowała wcieleniem tych ziem do Imperium. Ponadto był ostatnim znanym człowiekiem władającym językiem etruskim.

27 stycznia

484 p.n.e. – dedykacja świątyni Kastora na Forum Romanum. Była to w istocie świątynia bogów greckich – bliźniaczych synów Zeusa, Dioskurów. Ich zlatynizowane imiona brzmiały – Kastor i Polluks. Już w roku 496 p.n.e. dyktator Postumiusz ślubował wzniesienie budowli po zwycięskiej bitwie z Latynami nad jeziorem Regillus. Wtedy to bowiem ci boscy bracia mieli pomóc Rzymianom w walce, a potem pierwsi przynieśli wieści do miasta.
98 n.e. – zmarł cesarz Nerwa, a jego miejsce zajął Trajan. Nerwa wiedząc, że jego koniec jest bliski musiał jakoś zaradzić nadchodzącej walce o władzę. W październiku 97 roku n.e. adoptował niejakiego Marka Ulpiusza Trajana, legata Germanii Górnej i dowódcę armii rzymskiej na froncie germańskim, a także ustanowił go współwładcą. Do adopcji dołączył natychmiast po tribunicia potestas desygnację na konsula na rok 98 n.e., które to stanowiska, miały być piastowane razem, tak aby Trajan stał się faktycznie współcesarzem. W ten sposób Nerwie udało się zabezpieczyć Rzym przed ewentualną wojną domową, powierzając tron jednej osobie. Było to jedno z największych osiągnięć krótkiego pryncypatu Nerwy.
457 n.e. – zmarł w Konstantynopolu cesarz Marcjan.

28 stycznia

98 n.e. – po śmierci Nerwy, adoptowany przez niego Trajan (45-letni) objął oficjalnie władzę w Imperium. Jego wybór przyjęto z radością i entuzjazmem w Rzymie. Nowo obrany cesarz ułaskawił wielu skazanych przez Domicjana ludzi, a ich własność prywatną zwrócił.

30 stycznia

Odbywało się święto pokoju, kiedy to składano ofiary na ołtarzach pokoju. Na początku było to wiejskie święto, podczas którego rolnicy składali ofiary prosząc o pokój w państwie. Oktawian August zmienił charakter tych obchodów po podziale Rzymu na 265 dzielnic wydał rozkaz postawienia na wszystkich ulicach i skrzyżowaniach granicznych pomiędzy dzielnicami kaplic ku czci Laresa Compitalesa. Następnie kaplice te objęły kult Geniusza Augusta, co w końcu przerodziło się w kult Lares Augusti. W tych kaplicach składano ofiary prosząc o pokój, natomiast główne uroczystości odbywały się na Ara Pacis.
9 p.n.e. – na Polach Marsowych w Rzymie poświęcono Ołtarz Pokoju, ozdobiony wspaniałymi płaskorzeźbami.
58 p.n.e. – urodziła się Liwia Druzylla, późniejsza żona Oktawiana Augusta i pierwsza cesarzowa rzymska. Pozycja pierwszej damy cesarskiego dworu, powiązania rodzinne i prywatne bogactwo pozwoliło jej odgrywać znaczącą rolę przez całe życie. Jej potomkami byli wszyscy cesarze dynastii julijsko-klaudyjskiej. Była oskarżana o zbrodnicze pozbywanie się kolejnych pretendentów do sukcesji po Auguście dla zapewnienia tronu swojemu synowi. Dzięki jej zabiegom August adoptował Tyberiusza i wyznaczył go na swojego następcę.
133 n.e. – urodził się cesarz rzymski Didiusz Julianus. Po śmierci Kommodusa i Pertynaksa – zgodnie z przekazem Kasjusza Diona – miał ofiarować pretorianom wysoką premię w wysokości 25 tysięcy sesterców, w zamian jeśli ci wybiorą go nowym władcą. W koszarach przelicytował prefekta miasta Rzymu Flawiusza Sulpicjana, który również chciał kupić władzę, oferując każdemu żołnierzowi gwardii 20 tysięcy sesterców. Didiusz Julianus nie cieszył się jednak długo ze swoich rządów. Po 5 miesiącach został zamordowany.

31 stycznia

36 p.n.e. – urodziła się Antonia Młodsza. Była ulubioną siostrzenicą pierwszego cesarza rzymskiego, Oktawiana Augusta, powszechnie podziwianą za swoje cnoty i urodę. W 16 roku p.n.e. poślubiła Druzusa Starszego, z którym miała synów Germanika i Klaudiusza. Ponadto była babką Kaliguli i prababką Nerona. Była przykładem kobiety, która w okresie pryncypatu zajmowała równie prominentną i wpływową pozycję jak mężczyźni.

1 lutego

194 p.n.e. – powstaje świątynia Junony Sospita na Forum Holitorium z inicjatywy konsula Korneliusza Cethegusa po wojnie przeciwko Insubrom.

2 lutego

Obchodzono Paganalia, które było świętem ku czci Ceres (bogini wegetacji i urodzaju) i Tellus (bogini płodności), tzw. święto siewu. Tego dnia składano ofiary w postaci tradycyjnych placków ofiarnych, wypieków domowych oraz ciężarnej maciory dla Ceres i Mater Tellus, prosząc w ten sposób o ochronę zasiewów przed ptakami, mrówkami, zimnem, złą pogodą, chwastami i pasożytami.

3 lutego

382 n.e. – cesarz wschodniej części Imperium Rzymskiego Teodozjusz I Wielki osiedlił w Tracji Gotów jako sprzymierzeńców Rzymu (foederati). Goci osiedlili się nad dolnym Dunajem, otrzymali szeroką autonomię, ale byli zobowiązani dostarczać cesarstwu żołnierzy, choć tylko oddziałów posiłkowych, walczących pod niezależnym, gockim, dowództwem. Warunki te, dla wielu Rzymian skandaliczne, pozwoliły uspokoić sytuację na granicy i odbudować armię cesarską na Wschodzie. Teodozjusz zyskał wśród barbarzyńców duży autorytet, co sprawiło, że dotrzymywali zobowiązań do jego śmierci.

4 lutego

211 n.e. – po śmierci cesarza rzymskiego Septymiusza Sewera wspólne rządy rozpoczęli jego synowie Geta i Karakalla. W swym testamencie Septymiusz Sewer oddał równą władzę obydwu braciom, bez podziału kompetencji lub terytorium cesarstwa. Sam ten fakt utrudniał współpracę między nimi. Jednak głębszą przyczyną konfliktu, jaki miał wybuchnąć między braćmi była szczera nienawiść jaką darzyli się od wczesnego dzieciństwa. Nie zażegnała ich wymuszona nad grobem ojca zgoda – do jakiej nakłoniła współcesarzy matka, Julia Domna. Jedyną zgodną decyzją młodych cezarów było zakończenie trzyletniej ekspedycji w Brytanii. Ostatecznie Karakalla zabił brata, który szukał schronienia w objęciach matki.

5 lutego

216 p.n.e. – dedykowano na Kapitolu świątynię Konkordii, bogini zgody. Jej budowę ślubowano przed dwoma laty, gdy doszło do rozruchów wojskowych podczas walk z Galami.
2 p.n.e. – cesarz rzymski Oktawian August otrzymał tytuł ojca ojczyzny (pater patriae). Wnioskodawcą jego przyznania był Marek Waleriusz Messala Korwinus, polityk rzymski, mówca i mecenas literatów.
62 n.e. – Pompeje zostały zniszczone przez trzęsienie ziemi. Miasto zostało zniszczone w 65%. Mieszkańcy jednak w dość krótkim czasie zdołali je odbudować.

7 lutego

457 n.e. – cesarzem Cesarstwa Wschodniego został Leon I. Leon był pierwszym cesarzem, który przyjął diadem cesarski z rąk patriarchy Konstantynopola (ten zwyczaj był potem kontynuowany w Bizancjum). Zapoczątkował dynastię leońską.

8 lutego

421 n.e. – Konstancjusz III został mianowany przez cesarza rzymskiego Honoriusza na współcesarza. Konstancjusz był dowódcą za panowania cesarza Honoriusza. Wybił się na stanowisko głównego dowódcy zachodu po śmierci Olimpiodora. Dzięki niemu zostali pobici uzurpatorzy Konstantyn III, Konstans II i Maximus. Opanował sytuację w cesarstwie zachodnim po wkroczeniu do niego barbarzyńców. Osiedlił Gotów w Akwitanii. W nagrodę za zwycięstwa cesarz Honoriusz dał mu za żonę swoją siostrę Gallę Placydię i uczynił go współwładcą. Z małżeństwa tego narodziło się dwoje dzieci: późniejszy cesarz Walentynian III oraz Honoria.
457 n.e. – na tronie Cesarstwa Wschodniorzymskiego zasiada Leon I.

11 lutego

55 n.e. – w nie do końca jasnych okolicznościach umarł syn cesarza Klaudiusza i Messaliny – Brytanik. Tacyt podaje jakoby Brytanik został otruty z rozkazu Nerona podczas uczty na oczach wszystkich biesiadników przez trucicielkę Lukustę na dzień przed jego czternastymi urodzinami, gdy miał włożyć togę męską. Neron i jego matka Agrypina chcieli w ten sposób pozbyć się ostatniego, ewentualnego rywala do tronu. Brytanik został pochowany w Mauzoleum Augusta.
244 n.e. – zmarł cesarz Gordian III. Został on ogłoszony cesarzem latem 238 roku n.e. w wieku 13 lat po śmierci następców Gordiana I – Balbinusa i Pupienusa, których lud Rzymu wcześniej zmusił do obwołania go władcą. Jego śmierć nie jest pewna. Zginął albo z ręki prefekta Filipa I Araba (późniejszy władca), albo w czasie bitwy lub w wyniku zarazy.
435 n.e. – zawarto porozumienie z wodzem Wandalów – Genzerykiem – w Hipponie. Cesarstwo Rzymskie było reprezentowane przez Trigetiusa. Wandalowie uznali się i zostali uznani za sprzymierzeńców (foederati) Rzymu i jako tacy otrzymywali od cesarstwa tereny, na których mieli przebywać i gospodarować. Jak twierdził Prokopiusz z Cezarei, Genzeryk zrezygnował w danym momencie z kontynuowania podboju i zgodził się na płacenie cesarzowi corocznego trybutu oraz wydał mu syna Huneryka jako zakładnika (którego zresztą cesarz wkrótce łaskawie zwolnił na znak „wielkiej przyjaźni”). W praktyce Genzeryk stał się on faktycznym panem większej części prowincji afrykańskich i nie przerwał łupieżczych wypraw na Sycylię.

12 lutego

41 n.e. – urodził się Brytanik, syn cesarza Klaudiusza i Messaliny. Jego pierwotne imię Germanik zamieniono na Brytanik dla uczczenia podboju Brytanii przez ojca w 43 n.e. Jako jedyny żyjący syn cesarza był głównym kandydatem do majątku i tytułów ojca. Jego pozycji nie zachwiała nawet otwarta zdrada jego matki Messaliny i jej skazanie na śmierć w 48 n.e. Dopiero kolejny ślub Klaudiusza z własną bratanicą Agrypiną i adopcja w roku 50 jej syna z poprzedniego małżeństwa – Nerona, osłabiły prawa rodzonego syna do dziedzictwa ojca. Ostatecznie Brytanik zginął zapewne z rozkazu Nerona.

13 lutego

Rozpoczynały się Parentalia. W tych dniach Rzymianie odwiedzali groby swoich przodków na cmentarzach znajdujących się za miastem, poza świętą granicę pomerium. Zanosili im podarki (sacrificia): kwiaty – najczęściej fiołki, sól, pszenicę, chleb maczany w winie, mleko i wino, karmiąc ich w ten sposób, aby nie szkodzili żyjącym. Obchody kończyły 21 lutego.
389 p.n.e. – wódz rzymski Marek Furiusz Kamillus odbył potrójny wjazd triumfalny do Rzymu, po tym jak pokonał Wolsków, Ekwów i Etrusków i odbił wszystko, co zagrabili wycofujący się Galowie.
194 p.n.e. – ma miejsce dedykacja świątyni Faunusa na Wyspie Tybryjskiej.
244 n.e. – ginie cesarz Gordian III albo w czasie bitwy, albo zostaje zamordowany przez swoich żołnierzy.

14 lutego

44 p.n.e. – Gajusz Juliusz Cezar został obwołany przez senat Republiki Rzymskiej dyktatorem wieczystym (dictator in perpetuum, na monetach widoczne jako DICT PERPETVO), najwyższym kapłanem, imperatorem i ojcem ojczyzny. Próbowano go obwołać królem Rzymu, ale Cezar odmówił, gdyż funkcja ta od czasów Tarkwiniuszy była przez lud znienawidzona, ponadto Cezar nadal starał się zachowywać pozory republikańskiej legalności. Mimo wszystko Cezar jednak w praktyce był najważniejsza personą Rzymu. Jak się okazało niedługo.

15 lutego

Obchodzono święto Februa, które miało charakter oczyszczenia i dało początek nazwy miesiąca (np. w języku angielskim).
Obchodzono Luperkalia, które było świętem ku czci bóstwa Fauna lub pierwotnie staroitalskiego boga pasterzy Luperkusa, który chronił ich stada przed wilkami. Święto ustanowić miał mitologiczny Ewander. Dużą rolę podczas Luperkaliów odgrywał kult w