Scrinium Barbarorum

Funkcjonujące we Wschodnim Cesarstwie Rzymskim od przynajmniej V w. n.e., Scrinium Barbarorum było czymś w rodzaju biura do spraw barbarzyńców, zajmującego się zarówno polityką zagraniczną z nimi związaną, jak i kontrolą zamieszkującej Cesarstwo ludności pochodzenia barbarzyńskiego.

Dokładna data powstania urzędu nie jest niestety znana, jednakże z opisującego urzędy cesarskie dokumentu pt. Notitia dignitatum dowiadujemy się, że istniał on już w V w. n.e. Zgodnie z przekazem, zwierzchnikiem Scrinium Barbarorum był magister officiorum, mistrz urzędów. Należał on do ścisłej elity administracji państwowej oraz odpowiadał bezpośrednio przed cesarzem. Jest prawdopodobne, że pierwsze zalążki Scrinium powstały za panowania cesarza Karakalli (panującego w latach 211-217 n.e.), który pod wpływem masowych migracji ludów barbarzyńskich wydał Constitutio Antoniniana (212 r. n.e.), czyli edykt nadający wszystkim wolnym mieszkańcom Cesarstwa prawa obywateli rzymskich.

Na codzień biurem kierowało czterech subadiuvae, czyli sekretarzy, oddelegowanych do nadzorowania działań na terenie czterech zasadniczych jednostek administracyjnych (diecezji) Cesarstwa: Tracji, Pontu, Azji i Wschodu (zwanego też Orientis). Do zadań Scrinium należeć mogło m.in. pośredniczenie w negocjacjach i zapewnianie tłumaczy, dokumentowanie kontaktów dyplomatycznych, czy nadzorowanie odwiedzających Cesarstwo barbarzyńców. Biuro mogło pełnić także funkcję agencji wywiadowczej, co pogląd przedstawiał chociażby historyk M. Antonucci (The Legacy of Byzantium, 1993), brak jednak jednoznacznych dowodów potwierdzających tę rewelację.

Rola agencji wywiadowczej przypadała zapewne Agentes in rebus (pl. posłańcom), czyli kurierom na służbie państwa, którzy z racji swej mobilności i obycia byli także uszami
i oczami władzy cesarskiej. Scrinium zajmowało się raczej zbieraniem i dokumentowaniem informacji zebranych drogą jawną, wynikającą z kontaktów z przedstawicielami ludów barbarzyńskich na drodze dyplomacji czy w ramach nadzoru.

Oba z opisywanych urzędów były następcami wojskowej służby wywiadowczej, kurierskiej oraz policyjnej znanej jako frumentarii. Powołana w czasach panowania dynastii Flawiuszy (I w. n.e.), organizacja ta wykonywała wszelkie zadania zlecone przez cesarzy, nieważne, czy chodziło o zebranie informacji, czy morderstwo wroga politycznego. Nieprzychylna opinia populacji, terroryzowanej przez kolejnych cesarzy za pomocą tejże agencji, doprowadziła w 312 r. n.e., za panowania Dioklecjana, do jej rozwiązania.

Nie wydaje się, by Agentes in rebus oraz przedstawiciele Scrinium Barbarorum zyskali podobną do swych poprzedników negatywną opinię, obie organizacje przeszły jednak reformy lub zostały zlikwidowane w VIII wieku n.e., za panowania Leona III Izauryjczyka (panującego w latach 717-741 n.e.). Zmiany te wynikały z większego projektu transformacji administracji i armii państwa, podnoszącego się wówczas z ruiny spowodowanej kryzysem dynastycznym z przełomu VII i VIII w. n.e.