Sąd Parysa na rzymskiej mozaice
Wiele istniejących dziś na świecie systemów prawnych, na przykład system prawa francuskiego, opiera się na prawie rzymskim. Prawo i porządek były nieodzowne w rządzeniu Cesarstwem Rzymskim; istniało wiele przepisów prawnych i wiele sposobów ich interpretowania. Wszystkie one zostały ujednolicone przez cesarza Hadriana w II wieku n.e. Znaczącą reformę prawa przeprowadził cesarz Justynian (panujący w latach 527-565). Jego prawo znane jest pod nazwą Kodeks Justyniański. Stało się ono podstawą prawa zachodnioeuropejskiego.
Proces
W Rzymie procesy sądowe odbywały się w bazylikach, największych i najwspanialszych gmachach na forum. Tak jak dzisiaj podsądni byli przesłuchiwani przez sędziów. W sprawach poważniejszych sąd mógł składać się nawet z 75 obywateli, a nie jak na przykład w USA, z dwunastu.
Oskarżony mógł opłacić adwokata, który go bronił. Dobrzy adwokaci byli bardzo szanowani i poszukiwani. Jednym z najsławniejszych prawników w starożytnym Rzymie był Cyceron (106-43 p.n.e.). Wszyscy zabierali głos, a potem sędziowie głosowali, czy podsądny jest winien, czy też nie. Następnie sędzia ogłaszał werdykt i ustalał wysokość kary.
Plebs i patrycjat
Społeczeństwo rzymskie dzieliło się na obywateli, którzy mogli głosować w wyborach i służyć w wojsku oraz niewolników, nie mających żadnych praw. Obywatele dzielili się na trzy klasy: patrycjuszy, ekwitów i plebejuszy. Patrycjusze byli bogatą arystokracją i zajmowali najwyższe urzędy polityczne oraz sądownicze. Ekwici byli zamożnymi ludźmi interesu. Plebejusze byli zwykłymi obywatelami.
- Anita Ganeri, Dziedzictwo starożytności, Warszawa 2001
