Ta strona nie może być wyświetlana w ramkach

Przejdź do strony

Jeśli znajdziesz błąd ortograficzny lub merytoryczny, powiadom mnie, zaznaczając tekst i naciskając Ctrl + Enter.

Pierwsza wizyta legatów aleksandryjskich w Rzymie

Ten wpis dostępny jest także w języku: angielski (English)

Ptolemeusz II Filadelfos, inicjator pierwszych kontaktów ptolemejsko-rzymskich
Ptolemeusz II Filadelfos, inicjator pierwszych kontaktów ptolemejsko-rzymskich

Wspólna historia Rzymu i Egiptu kojarzy się przede wszystkim z okresem późnej Republiki, kiedy to Kleopatra związała się z Cezarem, później zaś Markiem Antoniuszem. Moment, w którym Egipt zostaje wcielony do struktur rzymskiej administracji też jest dość często omawiany. Rzadko jednak wspomina się o pierwszym kontakcie między Rzymem a Egiptem. Trudno bezgranicznie zaufać źródłom, które spisane zostały na wiele lat po nawiązaniu oficjalnej, bliższej znajomości między Rzymem a panującymi w Egipcie Ptolemeuszami.

Jako pierwszy wspomina o tym Tytus Liwiusz:

Zostało zawarte przymierze z Ptolemeuszem, królem Egiptu.

Titus Livius, Periochae, XIV, tłum. własne

Fragment ten nie pochodzi jednak z księgi Dziejów, która zachowałaby się całkowicie. Prawdopodobnie Liwiusz w zaginionych fragmentach pisał na ten temat nieco więcej, ponieważ uważa się, że późniejsi autorzy opisując to wydarzenie korzystali właśnie z jego przekazu. Od piszącego w IV wieku n.e. Eutropiusza zachował się nieco obszerniejszy przekaz:

Za konsulatu G. Fabiusza Licyniusza i G. Klaudiusza Kaniny (w roku 461 od założenia miasta) do Rzymu przybyli wysłani przez Ptolemeusza legaci z Aleksandrii i otrzymali od Rzymian przyjaźń, o którą się ubiegali.

Eutropius, Breviarium ab Urbe condita, II 15, tłum. własne

Dzięki Eutropiuszowi (II w. n.e.) możemy datować nawiązania stosunków ptolemejsko-rzymskich na rok 273 p.n.e. Według jego przekazu to Ptolemeusz wykonał pierwszy krok w tę stronę, kierując do Rzymu swoich wysłanników z Aleksandrii. Jakie jednak były powody? To z kolei przedstawia Kasjusz Dion w Historii rzymskiej w następujący sposób:

Król Egiptu, Ptolemeusz z przydomkiem Filadelf, dowiedział się o niepowodzeniach Pyrrusa i wzrastającej potędze Rzymian. Posłał więc im dary i zawarł umowę. Rzymianie ucieszyli się, że ceni ich władca mieszkający bardzo daleko, i ze swej strony wyprawili do niego posłów. Ci otrzymali od króla wspaniałe dary i ofiarowali je do skarbca państwowego. Ale nie przyjęto ich.

Kasjusz Dion, Historia rzymska, X 41, tłum. W. Madyda.

Kasjusz Dion łączy więc nawiązanie tych kontaktów ze wzrostem znaczenia Rzymu na arenie międzynarodowej. Pokonanie Pyrrusa było sygnałem, że ekspansja rzymska może wyjść poza Półwysep Apeniński. Trudno doszukiwać się w tych krótkich relacjach konkretnych powodów, dla których Egipt mógł chcieć nawiązać bliższy kontakt z Rzymem. Ptolemeusze w tym czasie zaangażowani byli chociażby w spór z Antiochem III, a Rzym w porównaniu z nim nie stanowił w oczach władców hellenistycznych jakiejś specjalnie liczącej się siły. Na Ptolemeuszu wrażenie natomiast mogło zrobić pokonanie Pyrrusa, który był dobrze znany w świecie. Być może w tym nawiązaniu stosunków dyplomatycznych z obcym państwem nie kryją się głębsze motywacje. Ptolemeusz II podejmował wiele tego rodzaju działań, utrzymywał kontakty nawet z Indiami. Inną hipotezą są motywacje czysto ekonomiczne. Być może celem Ptolemeuszy było znalezienie kolejnego partnera handlowego, brak jednak na ten temat jakichkolwiek informacji źródłowych z III wieku p.n.e.

Jest rzeczą wątpliwą, aby w tym czasie został zawarty jakiś traktat o mocy prawnej. Już same słowa występujące w źródłach, takie jak: societas – układ/przymierze (u Liwiusza, a raczej przez twórcę streszczeń jego księgi) i amicitia – przyjaźń (u Eutropiusza) mogą wywoływać wątpliwości co do charakteru zapoczątkowanej relacji. Rok 273 p.n.e. uznawany jest więc za pierwsze nawiązanie relacji na linii Ptolemeusze-Rzym. Wizyta aleksandryjskich legatów wskazuje na zainicjowanie tego przedsięwzięcia ze strony Egiptu. Nie pozostała ona bez odpowiedzi, bowiem Rzym później skierował swoich wysłanników do Aleksandrii.

Autor: Aneta Bąk
Źródła wykorzystane
  • R. Westall, Rome and ptolemaic Egypt: initial contacts [w:] Aegyptiaca et Coptica. Studi in onore di Sergio Pernigotti, red. P. Buzi, D. Picchi, M. Zecchi, Oxford 2011.
  • Eutropius, Breviarium ab Urbe condita, II, online: https://www.thelatinlibrary.com/eutropius/eutropius2.shtml [dostęp: 2 VI 2020]
  • Kasjusz Dion, Historia rzymska t. 1, przeł. i oprac. W. Madyda, Wrocław – Warszawa – Kraków 1967.
  • Titus Livius, Periochae, XIV, online: https://www.thelatinlibrary.com/livy/liv.per14.shtml [dostęp: 2 VI 2020]
  • Źródło zdjęcia: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Ptolemy_II_MAN_Napoli_Inv5600.jpg

IMPERIUM ROMANUM potrzebuje Twojego wsparcia!

Aby portal mógł istnieć i się dalej rozwijać potrzebne jest finansowe wsparcie. Nawet najmniejsze kwoty pozwolą mi opłacić dalsze poprawki, ulepszenia na stronie oraz serwer. Wierzę w to, że będę mógł liczyć na szersze wsparcie, które pozwoli mi jeszcze bardziej poświęcić się mojej pracy i pasji, maksymalnie usprawniać stronę oraz ukazywać świat antycznych Rzymian w interesującej formie.

Wesprzyj IMPERIUM ROMANUM!

Nowości ze świata antycznego Rzymu

Jeżeli chcesz być na bieżąco z nowościami na portalu oraz odkryciami ze świata antycznego Rzymu, zapisz się do newslettera.

Zapisz się do newslettera!

Księgarnia rzymska

Zapraszam do kupowania ciekawych książek poświęconych historii antycznego Rzymu i starożytności. Czytelnikom przysługuje rabat na wszelkie zakupy (hasło do rabatu: imperiumromanum).

Zajrzyj do księgarni

Raport o błędzie

Poniższy tekst zostanie wysłany do naszych redaktorów