Artykuły (Inne)

Są obrazy, które wracają jak uporczywy kadr z dawnego filmu: rząd krzyży ciągnący się wzdłuż drogi, ciało przybite do drewna, twarz zastygła w bólu, a na biodrach przepasana szata, skromna, niemal symboliczna, jakby miała osłonić nie tyle ciało, co sumienie widza. W pamięci zbiorowej ten obraz jest już wygładzony, przetworzony przez estetykę kina i ikonografię religijną, oswojony. Krzyż jawi się jako znak wiary albo jako dramat jednostki, a nie jako element państwowej machiny. Tymczasem Rzym, który tę karę uczynił narzędziem polityki, nie był zainteresowany osłanianiem czegokolwiek.

Myśląc o akweduktach, wyobrażamy je sobie zazwyczaj jako ciągnące się kilometrami rzędy arkad, zaopatrujące niegdyś największe z miast Republiki, a później Imperium Rzymskiego w wodę pitną. Rzeczywiście, arkady, spośród których wiele zachowało się po dziś dzień, były częścią tego systemu, jednakże przeważająca część akweduktów znajdowała się pod ziemią – były to wydrążone w skałach tunele, ukryte przed wzrokiem wroga oraz zazwyczaj o wiele tańsze i praktyczniejsze w budowie.

Gdy Maximus w „Gladiatorze” wypowiada swoje pełne imię, brzmi to jak deklaracja władzy nad życiem, ale w samym środku tej kwestii siedzi detal, który jest bardziej rzymski niż cała filmowa zbroja: „Decimus”. To nie jest ozdobnik scenarzystów ani przypadkowy łaciński dźwięk. To realny trop, bo w starożytnym Rzymie część imion męskich była dosłownie liczebnikami porządkowymi i znaczyła dokładnie to, co sugeruje ucho: Quintus piąty, Sextus szósty, Septimus siódmy, Octavius ósmy, Decimus dziesiąty. Dzisiejszy odbiorca prawie automatycznie dopowiada do tego prostą historię, że ktoś był piątym synem, szóstym dzieckiem albo dziesiątym potomkiem, a więc dostał „liczbowe” imię jak etykietę na słoiku, tylko że Rzym rzadko działał tak równo, jak lubimy sobie wyobrażać, i właśnie w tej szczelinie między „brzmi logicznie” a „nie da się tego udowodnić” kryje się najlepsza ciekawostka.

Metoda substrakcji polegająca na odejmowaniu od danej liczby umieszczonej po jej lewej stronie liczby mniejszej jest często spotykanym, o ile nie dominującym sposobem zapisu wszelkich wartości, których nie obejmuje siedem podstawowych oznaczeń cyfr. Czasem jednak napotkać możemy na zapis alternatywny, polegający na dodawaniu do siebie liczb – do danej liczby dodajemy umieszczone po jej prawej stronie liczby o mniejszej wartości. W takim wypadku rzymskie IX zapisane metodą substrakcji zamienia się w VIIII.

Crupellarius jest typem gladiatora, o którym zapomnieli badacze antycznego Rzymu. Prawdopodobnym powodem takiego stanu rzeczy jest skąpa baza źródłowa i mity, które wokół niego narosły. Wielu historyków takich jak między innymi Konstantin Nosow, bezrefleksyjnie powtarza w swych publikacjach, przeczytane u Tacyta tezy, według których zbyt ciężkie uzbrojenie crupellariusa, uniemożliwiało mu atak i skazywało go wyłącznie na działania defensywne.

Marek Aureliusz, rzymski cesarz panujący w latach 161-180 n.e., nie tylko zapisał się w historii jako sprawiedliwy władca, ale także jako jeden z najwybitniejszych filozofów starożytności. Jego dzieło Rozmyślania (Meditationes) to zbiór refleksji, które napisał głównie dla siebie, aby pielęgnować swoje wewnętrzne życie. Jest to niezwykle intymny zapis myśli, które odnoszą się do codziennych zmagań, rozważań nad naturą człowieka i świata oraz nad sensem życia. Rozmyślania są głęboko zakorzenione w filozofii stoickiej, a zarazem stanowią praktyczny przewodnik po etyce i moralności.

Antyczny Rzym to fascynująca epoka, pełna zarówno osiągnięć, jak i kontrowersji. Istnieje wiele powszechnych przekonań na temat tego okresu, które nie zawsze są zgodne z historycznymi faktami. Oto 10 nieoczywistych mitów o antycznym Rzymie.

„Those About to Die” to najnowszy serial, który przenosi widza do świata antycznego Rzymu, a mianowicie roku 79 n.e. i czasu rządów cesarza Wespazjana. Premiera serialu, który można obejrzeć na platformie Amazon Prime, miała miejsce 18 lipca 2024 roku. Co możemy powiedzieć o serialu z perspektywy historycznej? Do jakiego stopnia zachowano zgodność z wiedzą naukową i źródłami antycznymi?

Gdy w 476 roku germański wódz Odoaker zdetronizował nieletniego cesarza Romulusa Augustusa, Cesarstwo Rzymskie w praktyce przestało istnieć. Wraz z tym wydarzeniem wiele dokonań starożytności przepadło – niektóre bezpowrotnie, inne popadły w zapomnienie na  setki lat. Dopiero z nastaniem renesansu w europejskich społecznościach przyszły na tyle poważne zmiany, iż na szerszą skalę znów zwrócono się w stronę osiągnięć dawnych Rzymian. Jakie zatem były przyczyny oraz następstwa renesansu?