Ta strona nie może być wyświetlana w ramkach

Przejdź do strony

Jeśli znajdziesz błąd ortograficzny lub merytoryczny, powiadom mnie, zaznaczając tekst i naciskając Ctrl + Enter.

Poncjusz Piłat – kilka ciekawostek o najsłynniejszym prefekcie Judei

Ten wpis dostępny jest także w języku: angielski (English)

Antonio Ciseri, Ecce Homo; olej na płótnie, 1871 Pałac Pitti, Florencja
Antonio Ciseri, Ecce Homo; olej na płótnie, 1871 Pałac Pitti, Florencja

Chyba każdy z nas słyszał o Poncjuszu Piłacie, najsłynniejszym rzymskim prefekcie Judei i jednym z najsłynniejszych w całej historii starożytnego Rzymu. Natomiast poza Nowym Testamentem niewiele osób wie, że istnieją też inne źródła odnośnie tej postaci.

Ogólnie jednak o Piłacie wiadomo niewiele. Źródłami odnośnie jego osoby są cztery Ewangelie z Nowego Testamentu, Poselstwo do Gajusza autorstwa Filona Żyda z Aleksandrii oraz Wojna żydowska i Dawne dzieje Izraela Józefa Flawiusza. Inne źródła to Roczniki Korneliusza Tacyta i Historia Kościelna Euzebiusza z Cezarei, historyka Kościoła. O Poncjuszu Piłacie mówią też niektóre inne pisma, tak zwane apokryfy1.

Czy Piłat był rzeczywiście dobrym zarządcą Judei? Przyjrzyjmy się kilku sytuacjom z czasów jego panowania. Pierwszą z nich będzie opisany w Wojnie żydowskiej skandal jaki prefekt wywołał. Powodem skandalu było wniesienie do Jerozolimy przez kohortę legionistów tzw. imagines (wizerunki cesarza). Flawiusz uważa, że było to zrobione z czystą premedytacją, natomiast badacz starożytnego Rzymu dr Adrian Goldsworthy uważa, że nie była to prowokacja ze strony prefekta, a raczej nieznajomość nastrojów społecznych; zapewne uważał, że Żydzi przyjmą to jako zwykłe insygnia władzy, a tylko najzacieklejsi przeciwnicy Rzymu – zeloci2 ewentualnie będą podnosić jakieś swoje głosy niezadowolenia, które szybko ucichną. O tym, że nie była to prowokacja świadczy również fakt, że imagines zostały wprowadzone do miasta nocą, a nie ostentacyjnie w dzień. Badacz wskazuje też, że po tym jak poselstwo z Jerozolimy swoją postawą pokazało, jak bardzo te sztandary obrażają Żydów, Piłat nakazał ich usuniecie3.

Innym razem Piłat z pieniędzy należących do Świątyni Jerozolimskiej wybudował akwedukt doprowadzając do miasta czystą wodę; zamiast wdzięczności spotkał się z protestami4.
Jeszcze innym przykładem jest ustawienie złotych tarcz w pałacu Heroda. Badacze nie wiedzą dokładnie czemu obrażały one Żydów. Prawdopodobnie zawierały jakąś inskrypcję mówiącą o boskości cesarza, chociaż żadne źródło nie stwierdza dokładnie czemu owe tarcze wywołały takie oburzenie. Dopiero po tym jak synowie króla Heroda napisali do cesarza skargę, ten skarcił Piłata i nakazał usunięcie tarcz.

Dr Adrian Goldsworthy twierdzi, że relacje o Piłacie są przesadzone, wskazując, że jego najwięksi krytycy Filon z Aleksandrii i Józef Flawiusz potrafią wskazać tylko kilka incydentów, które nie są tak jednoznaczne, jak przedstawiają to powyżsi autorzy żydowscy.
Incydent z imagines, które były wniesione w nocy, można odczytywać jako działanie Piłata z premedytacją, aby pod osłoną nocy zrobić na złość Żydom i postawić ich przed faktem dokonanym, albo jako chęć oddania szacunku cesarzowi z jednoczesnym uniknięciem nieporozumień i burd ze strony wyznawców religii mojżeszowej. Nikt nie wie, dlaczego złote tarcze obrażały Żydów, a budowa akweduktu z pieniędzy Świątyni Jerozolimskiej była podyktowana tym, aby miasto było lepiej zaopatrzone w czystą wodę. W końcu żadne źródło nieprzychylne prefektowi nie wspomina o tym, że Piłat wybudował drogę do Świątyni Jerozolimskiej odkrytą w 2019 roku, aby łatwiej było pielgrzymom się do niej dostać5.

Piłat, jak i każdy inny przedstawiciel władzy rzymskiej w Judei nie miał łatwego zadania. Był pragmatyczny i musiał się liczyć z tym, że Żydzi nigdy nie pogodzili się z utratą swojej suwerenności oraz patrzyli wrogo na każdego, kto pomagał Rzymianom6. Nie mógł być za bardzo ustępliwy, ani też zbyt brutalny, szczególnie w okresie Paschy, kiedy to Żydzi z całego świata zjeżdżali do Jerozolimy, a każda decyzja wiązała się z widmem starcia z niezadowolonym tłumem. Dr Goldsworthy wyciąga wniosek, że Piłat był dobrym prefektem, nie szukał niepotrzebnych konfliktów, kiedy sytuacja tego wymagała ustępował, a kiedy trzeba było używał przemocy. Musiał umiejętnie lawirować między Rzymem, a Judeą zachowując równowagę, pomiędzy rządami twardej ręki, a pewnymi ustępstwami.

Autor: Piotr Szuba
Przypisy
  1. Apokryfy – dzieła o wątpliwej autentyczności, lub w węższym znaczeniu dzieło o tematyce biblijnej uznane za nienatchnione. Przykładami apokryfów są np. dialog Zimorodek przypisywany Platonowi, czy rzekoma Korespondencja Pawła z Tarsu z Seneką Młodszym
  2. Zeloci – byli ugrupowaniem religijno-politycznym, które walczyło z Rzymianami jak i ich żydowskimi kolaborantami. Współzałożycielem ugrupowania był Juda Galilejczyk
  3. Por. A. Goldsworthy Pax Romana, wyd. Rebis Poznań 2020 str. 260
  4. Ibid. Str. 261
  5. Zob. artykuł w livescience Archaeologists Identify 'Lost' Jerusalem Street Built by Pontius Pilate — the Man Who Condemned Jesus to Death autorstwa Owena Jarusa z 21 października 2019r.
  6. Przykład niechęci znajdziemy w chociażby NT, Ewangelia św. Mateusza 9,9-13 tłum. BT
Źródła wykorzystane
  • Mateusz Byra Powstanie w Judei 66-74 n.e. Kocewia Mała 2022
  • Adrian Goldsworthy, Pax Romana, Poznań 2023
  • Paulina Święcicka, Proces Jezusa w świetle prawa Rzymskiego, Warszawa 2012
  • Ann Wroe, Poncjusz Piłat, Warszawa 2015

IMPERIUM ROMANUM potrzebuje Twojego wsparcia!

Jeżeli podobają Ci się treści, jakie gromadzę na portalu oraz, którymi dzielę się na kanałach społecznościowych, wdzięczny będę za jakiekolwiek wsparcie. Nawet najmniejsze kwoty pozwolą mi opłacić dalsze poprawki, ulepszenia na stronie oraz serwer.

Wesprzyj IMPERIUM ROMANUM!

Wesprzyj IMPERIUM ROMANUM

Dowiedz się więcej!

Wylosuj ciekawostkę i dowiedz się czegoś nowego o antycznym świecie Rzymian. Wchodząc w poniższy link zostaniesz przekierowany do losowego wpisu.

Losowa ciekawostka

Losowa ciekawostka

Odkrywaj tajemnice antycznego Rzymu!

Jeżeli chcesz być na bieżąco z najnowszymi wpisami na portalu oraz odkryciami ze świata antycznego Rzymu, zapisz się do newslettera, który jest wysyłany w każdą sobotę.

Zapisz się do newslettera!

Zapisz się do newslettera

Księgarnia rzymska

Zapraszam do kupowania ciekawych książek poświęconych historii antycznego Rzymu i starożytności. Czytelnikom przysługuje rabat na wszelkie zakupy (hasło do rabatu: imperiumromanum).

Zajrzyj do księgarni

Księgarnia rzymska

Raport o błędzie

Poniższy tekst zostanie wysłany do naszych redaktorów