Forum, teatr i świątynia – serce życia publicznego rzymskiej Salony

W południowo-wschodniej części antycznej Salony (Chorwacja), stolicy rzymskiej prowincji Dalmacji, znajdowało się najważniejsze centrum życia politycznego, religijnego i kulturalnego miasta. To właśnie tutaj koncentrowały się najważniejsze budowle publiczne: forum, monumentalny teatr oraz świątynie poświęcone rzymskim bogom.

Forum Salony miało kształt wydłużonego prostokąta o wymiarach około 45 × 70 metrów. Ukształtowane zostało na naturalnym tarasie, a jego ostateczny wygląd nadano za panowania cesarza Augusta (27 p.n.e.–14 n.e.). Był to centralny plac miasta, otoczony portykami i najważniejszymi budynkami administracyjnymi.

Dominującym elementem forum był Kapitol – kompleks świątynny poświęcony triadzie kapitolińskiej: Jowiszowi, Junonie i Minerwie. Składał się z trzech oddzielnych świątyń, ustawionych na wspólnym podium. Tego typu rozwiązanie architektoniczne podkreślało znaczenie kultu państwowego w życiu mieszkańców rzymskiej Salony.

Po północnej stronie forum archeolodzy odkryli pozostałości term miejskich z I wieku n.e. oraz budynku kurii, w którym obradowała lokalna rada miejska.

W drugiej połowie I wieku n.e., w bezpośrednim sąsiedztwie forum, wzniesiono teatr o wymiarach około 65 × 58 metrów. Mógł pomieścić około 3500 widzów, co czyniło go jednym z największych tego typu obiektów w regionie. Odbywały się tu przedstawienia teatralne, uroczystości publiczne oraz wydarzenia o charakterze religijnym.

Na południe od teatru znajdowała się świątynia poświęcona Dionizosowi (Bachusowi) i Liberowi – bóstwom związanym z winem, płodnością i teatrem. Budowla ta była ozdobiona kolumnami w porządku korynckim i stanowiła ważne uzupełnienie kompleksu teatralnego.

W II i III wieku n.e. forum zostało rozbudowane, a za panowania cesarza Dioklecjana (284–305 n.e.), który pochodził z pobliskiej Dalmacji, przeprowadzono kolejne prace modernizacyjne. W IV wieku, wraz z rozwojem chrześcijaństwa, znaczenie dawnego forum zaczęło stopniowo maleć.

Dziś pozostałości forum, teatru i świątyń należą do najcenniejszych zabytków archeologicznych Salony, co pozwala lepiej zrozumieć funkcjonowanie jednego z najważniejszych miast rzymskiego Adriatyku.