Ta strona nie może być wyświetlana w ramkach

Przejdź do strony

Jeśli znajdziesz błąd ortograficzny lub merytoryczny, powiadom mnie, zaznaczając tekst i naciskając Ctrl + Enter.

Lucjusz Nazyka i cenzor

Ten wpis dostępny jest także w języku: angielski (English)

Katon Starszy
Katon Starszy

Na urząd cenzora w starożytnym Rzymie wybrana mogła zostać osoba, która posiadała odpowiednie doświadczenie życiowe oraz cechowała się statecznością oraz co do której była pewność, że podoła tak odpowiedzialnym zadaniom jak czuwanie nad moralnością obywateli czy przeprowadzanie cenzusów.

W okresie Republiki to konkretni cenzorowie ustanawiali co można uznać za niestosowne, mogli realnie wpływać na listy senatorów oraz na status społeczny poszczególnych obywateli. Nieodpowiednie zachowanie obywatela mogło skutkować nałożeniem na niego noty cenzorskiej: na liście obywateli przy osobie, która w mniemaniu cenzora zasłużyła na karę, pojawiała się stosowna adnotacja mogąca dotyczyć każdej sfery życia codziennego (jak np. posądzenie o niegodne zajęcie, oskarżenie o prowadzenie zbyt wystawnego stylu życia etc.), co z kolei skutkowało utratą dobrego imienia. Tego rodzaju zabiegi miały ułatwiać cenzorom sprawowanie cura morum czyli kontroli nad moralnością. Konkluzja jest prosta: cenzorowi lepiej było się nie narażać.

Jako że cenzus rzymski był bardzo ważnym wydarzeniem i traktowanym całkowicie poważnie (za niestawienie się groziły poważne konsekwencje w ramach tzw. incensus), to i tam należało zachować powagę oraz odpowiedzieć na wszystkie pytania cenzusowe. Jednak w historii zapisana została niezbyt fortunna przygoda Lucjusza Nazyki1, który postanowił wprowadzić nieco żartobliwego tonu podczas składania przysiąg cenzusowych. Co ciekawe, według przekazu Cycerona wydarzenia te miały miejsce podczas cenzury Katona Starszego (zwanego zresztą “Cenzorem”), czyli w roku 184 p.n.e.2

Cenzor, który sporządzał listę obywateli miał formularz pytań. Jedno z nich brzmiało:

Czy masz, zgodnie z twoim przekonaniem, żonę?3

Lucjusz Nazyka, gdy tylko je usłyszał, odpowiedział:

Mam żonę ale nie, na Herkulesa, zgodnie z moim przekonaniem!4

Jednak ta błyskotliwa w jego mniemaniu wypowiedź nie zrobiła pozytywnego wrażenia na urzędniku. Odnotował przy nazwisku Nazyki, że za błazeński żart zostaje przeniesiony do grona aerarii5.

Autor: Aneta Bąk
Przypisy
  1. Gellius nie podał jego danych osobowych w swoim utworze. O tym, że uczestnikiem tych wydarzeń był Lucjusz Nazyka dowiadujemy się z fragmentu utworu "O mówcy" Cycerona, który wspomina opisywany żart Nazyki; zob.: Cic., De or., 2.260.
  2. Cic., De or., 2.260.
  3. Tłum. Nocy Attyckich za: A. Tarwacka.
  4. Tłum. Nocy Attyckich za: A. Tarwacka.
  5. Aerarii stanowili grupę obywateli, którzy nie należeli do żadnej tribus, a w związku z czym nie mogli służyć w armii czy zajmować urzędów.
Źródła wykorzystane
  • Aulus Gellius, Noctes Atticae, 4.20.1–6 [online: http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Gellius/4*.html ]
  • Pisma krasomowcze i polityczne Marka Tuliusza Cycerona, przekł. E. Rykaczewski, Poznań 1873
  • Rzymskie prawo publiczne, red. A Jurewicz, Olsztyn 2011
  • A. Tarwacka, O ukaraniu przez cenzorów tych, którzy przy nich opowiadali niestosowne żarty; oraz o rozważaniu nałożenia noty cenzorskiej na tego, kto stał przed nimi potężnie ziewając. Aulus Gellius, Noce Attyckie, 4.20 Tekst – Tłumaczenie – Komentarz [w:] „Zeszyty Prawnicze” 12.4, 2012

IMPERIUM ROMANUM potrzebuje Twojego wsparcia!

Aby portal mógł istnieć i się rozwijać potrzebne jest finansowe wsparcie. Nawet najmniejsze kwoty pozwolą mi opłacić dalsze poprawki, ulepszenia na stronie oraz serwer. Wierzę w to, że będę mógł liczyć na szersze wsparcie, które pozwoli mi jeszcze bardziej poświęcić się mojej pracy i pasji, maksymalnie usprawniać stronę oraz ukazywać świat antycznych Rzymian w interesującej formie.

Wesprzyj IMPERIUM ROMANUM!

Nowości ze świata antycznego Rzymu

Jeżeli chcesz być na bieżąco z nowościami na portalu oraz odkryciami ze świata antycznego Rzymu, zapisz się do newslettera.

Zapisz się do newslettera!

Księgarnia rzymska

Zapraszam do kupowania ciekawych książek poświęconych historii antycznego Rzymu i starożytności. Czytelnikom przysługuje rabat na wszelkie zakupy (hasło do rabatu: imperiumromanum).

Zajrzyj do księgarni

Raport o błędzie

Poniższy tekst zostanie wysłany do naszych redaktorów