Ta strona nie może być wyświetlana w ramkach

Przejdź do strony

Jeśli znajdziesz błąd ortograficzny lub merytoryczny, powiadom mnie, zaznaczając tekst i naciskając Ctrl + Enter.

Jak ubierali się antyczni Rzymianie w chłodnym klimacie?

Ten wpis dostępny jest także w języku: angielski (English)

Rzymskie stroje zimowe
The Roman Military Research Society

Istnieje powszechne – błędne – przekonanie, że antyczni Rzymianie zakładali zawsze sandały oraz ubierali tuniki, aby móc wytrzymać ciepły klimat w obszarze Morza Śródziemnego. Pamiętać jednak trzeba, że rzymskie legiony podbiły także Galię, Germanię czy Brytanię. Tam temperatury, podobnie jak dzisiaj, były niższe a zimą padał obfity śnieg. Rzymianie, chcąc przetrwać w takich warunkach, musieli zabezpieczyć ciało przed wychłodzeniem.

Pierwszym z ubrań, które pozwalało im przetrwać chłodniejszy klimat w północnej Europie, był płaszcz. Wyróżniano dwa rodzaje płaszcza rzymskiego: paenula oraz sagum. Zwłaszcza ten drugi typ był niezwykle duży i ciężki (a tym samym ciepły); paenula z kolei wyróżniała się kapturem. Jak dowodzi znaleziona nad Renem stela rzymska, Rzymianie niekiedy stosowali także subpaenulae, czyli warstwę ochronną wkładaną pod płaszcz. Co ciekawe, płaszcze te były w dużym stopniu odporne na wodę, gdyż zachowywały lanolinę – wosk zwierzęcy.

Rzymianie także naturalnie musieli chronić przed mroźnymi temperaturami swoje zwykle odsłonięte stopy i nogi. W tym celu wykorzystywano skarpety (udones). Wiemy o tym m.in z listów znalezionych w obozie rzymskim w Brytanii – Vindolanda; żołnierze otrzymywali takie w prezencie od rodzin. Skarpety powstawały na dwa sposoby: (1) w wyniku wycięcia z tkaniny kawałków materiału i ich zszycia lub (2) metodą szydełkową. Zachowały się egzemplarze z każdego typu, m.in. w Galii, a nawet Egipcie.

W celu ochrony łydek stosowano prostokątne kawałki, które owijano wokół nóg i wiązano do zwisających łańcuchów z materiału. Ten ubiór ma zapewne pochodzenie germańskie i był stosowany w Brytanii. Logika działania tego ubioru jest podobna do stosowanych w XIX i XX wieku owijaczy. Antyczne owijacze określano terminem fascia.

Kolejnym sposobem na ochronę nóg przed chłodem były spodnie, które w odczuciu Rzymian były wyznacznikiem barbarzyństwa. Nosili je Celtowie lub Germanie i z tego względu cieszyły się małym uznaniem. Pewnym jednak jest, że Rzymianie doceniali ich użyteczność i z pewnością je noszono. Najwcześniejszy dowód na to pochodzi z okresu wojen dackich (początek II wieku n.e.).

Innym sposobem – jednym z najbardziej ulubionych – zachowania ciepłoty ciała było noszenie kilku tunik na raz. Cesarz Oktawian August np. nosił nie mniej jak 4 tuniki i togę. Możliwe także, że rzymscy legioniści kupowali sobie lokalne długie tuniki z rękawami.

Aby chronić szyję używano szala (focale), który w dużej mierze był podobny do nam współczesnych. Aby chronić głowę noszono kapelusze. Wiemy, że Rzymianie nosili w bardzo słoneczne i gorące dni kapelusze z rondami, aby chronić się przed intensywnymi promieniami słonecznymi. Naukowcy uważają, że z tego względu Rzymianie nosili podobne kapelusze w zimnym klimacie, aby chronić głowę przed wychłodzeniem. Obecnie sądzi się, że może pokrywano hełmy formą okładziny lub jak mówi Wegecjusz żołnierze nosili ciężkie skórzane kapelusze. Możliwe także, że kapelusze były wodoodporne. Z pewnością ochrona głowy nie była droga i mógł sobie na nią pozwolić zwykły legionista.

Reasumując antyczni Rzymianie potrafili się dostosować do chłodniejszych warunków pogodowych i nierzadko wykorzystywali do tego rozwiązania innych ludów.

Źródła wykorzystane
  • Paul Geddes, Cold Weather Clothing, “The Roman Military Research Society", 2007

IMPERIUM ROMANUM potrzebuje Twojego wsparcia!

Aby portal mógł istnieć i się rozwijać potrzebne jest finansowe wsparcie. Nawet najmniejsze kwoty pozwolą mi opłacić dalsze poprawki, ulepszenia na stronie oraz serwer. Wierzę w to, że będę mógł liczyć na szersze wsparcie, które pozwoli mi jeszcze bardziej poświęcić się mojej pracy i pasji, maksymalnie usprawniać stronę oraz ukazywać świat antycznych Rzymian w interesującej formie.

Wesprzyj IMPERIUM ROMANUM!

Nowości ze świata antycznego Rzymu

Jeżeli chcesz być na bieżąco z nowościami na portalu oraz odkryciami ze świata antycznego Rzymu, zapisz się do newslettera.

Zapisz się do newslettera!

Księgarnia rzymska

Zapraszam do kupowania ciekawych książek poświęconych historii antycznego Rzymu i starożytności. Czytelnikom przysługuje rabat na wszelkie zakupy (hasło do rabatu: imperiumromanum).

Zajrzyj do księgarni

Raport o błędzie

Poniższy tekst zostanie wysłany do naszych redaktorów