Ta strona nie może być wyświetlana w ramkach

Przejdź do strony

Jeśli znajdziesz błąd ortograficzny lub merytoryczny, powiadom mnie, zaznaczając tekst i naciskając Ctrl + Enter.

„Barbarzyńska konspiracja” – najazd barbarzyńców na Brytanię w IV wieku n.e.

Ten wpis dostępny jest także w języku: angielski (English)

Barbarzyńska konspiracja
Najazd barbarzyńców na Brytanię w IV wieku n.e. | Zdjęcie: ©Newcastle University

Zgodnie z przekazem rzymskiego historyka Ammianusa Marcellinusa w drugiej połowie IV wieku n.e. miało miejsce wydarzenie nazwane barbarica conspiratio („barbarzyńska konspiracja”), które polegało na jednoczesnym ataku na rzymską Brytanię różnych barbarzyńskich plemion. Nie jasnym jest, czy była to zorganizowana akcja; z pewnością jednak mocno zniszczyła prowincję, która pół wieku później została opuszczona przez Rzymian.

Inwazja barbarzyńców

Ciężko jest jednoznacznie ustalić datę tego wydarzenia, gdyż naszym praktycznie jedynym źródłem jest Ammianus, który przebywał we wschodnich częściach Imperium Rzymskiego, a jego wiedza pochodziła raczej z drugiej ręki. Co więcej, pisał o tych wydarzeniach niemal 20 lat później. Pewnym jest, że „konspiracja” nie mogła mieć miejsca przed 367 rokiem, a z pewnością miała za panowania cesarza Walentyniana I (364-375 n.e.). Władca osobiście prowadził zimą 367 roku n.e. walki przeciwko Alamanom nad dolnym Renem. Prawdopodobnie w trakcie podróży z Amiens do Treves (Trier) doszły go alarmujące wieści z Brytanii, w której buntowała się ludność ciemiężona przez nieuczciwych urzędników i nieudolną administrację, zaś w oddziałach wojskowych szerzyła się dezercja. Zginął m.in. jego dowódca Nektaridus (comes maritime tractus), a do niewoli trafił Fullofaudes (Dux Britanniarum).

Według oficjalnej wersji, panującej wśród historyków, zimą 367 roku n.e. rzymski fort przy murze Hadriana (północna granica Brytanii) zbuntował się i wpuścił Piktów (z obecnej Szkocji) na tereny pod kontrolą rzymską. Co więcej, z terenów obecnej Irlandii ludy Scoti i Attacotti oraz Sasi z Germanii zaatakowały Wyspę od zachodu i południa; pewna fala barbarzyńców wylądowała także w północnej Galii. Na domiar wszystkiego, w Brytanii wrogie działania prowadził niejaki Walentinus, wypędzony obywatel z Pannoni, wraz ze swoją grupą.

Nagły najazd na nieprzygotowane i słabe siły rzymskie spowodował, że zachodnia i północna część wyspy uległy pod naporem wojowników: wielu obywateli rzymskich dostało się do niewoli lub zginęło. Miasta były zdobywane, plądrowane i niszczone. Rzymskie służby wywiadowcze (arcani) zamiast gromadzić informacje o atakach barbarzyńców, zapewne przekupione, dezinformowały swoich przełożonych. Dodatkowo sytuację pogarszał fakt, że w Brytanii panował chaos, a brak silnego dowództwa powodował dezercję wśród żołnierzy. Co więcej, niewolnicy w sposób opuszczali swoich panów i rabowali mienie.

Rzymska kontrofensywa

Pierwotnie rzymską wyprawę przeciwko najeźdźcom poprowadzić miał Sewerus (comes domesticorum), którego potem zastąpił Jowinus (magister equitum). Jowinus został jednak także odwołany (być z może z powodu nieporadności) i finalnie kampanią dowodził Flawiusz Teodozjusz – ojciec późniejszego cesarza Teodozjusza I – który pochodził z Hiszpanii. Brytyjski historyk Ian Hughes uważa, że finalnie akcji przeciwko barbarzyńcom w Brytanii nie poprowadzili ani Sewerus, ani Jowinus, a dopiero Teodozjusz. Prawdopodobnie Sewerus oraz Jowinus dowodzili operacją odbicia ziem w północnej Galii, które z wybrzeża zaatakowali Sasi oraz Frankowie.

Flawiusz Teodozjusz wiosną 368 roku n.e. zgromadził wojska w Bononii (obecne francuskie miasto na wybrzeżu, Boulogne). W ich skład wchodziły następujące oddziały: Batavi, Heruli, Iovii oraz Victores. Wraz Flawiuszem Teodozjuszem był jego syn, także Teodozjusz oraz Magnus Maksymus, późniejszy uzurpator w Brytanii.

Dowódca wraz z częścią żołnierzy wylądował w Rutupiae (obecne Richborough na południowym wybrzeżu Anglii). Gdy pozostałe wojsko przybiło do brzegu Brytanii, marszem udał się do Londinium, ustanawiając tam swoją bazę operacyjną. W międzyczasie dowiedział się, że rzymscy żołnierze w Brytanii w większości byli niezdyscyplinowani oraz nie otrzymywali żołdów.

Jak podaje Ammianus Marcellinus, Teodozjusz podzielił swoją armię na kilka części i rozpoczął proces likwidowania grup barbarzyńców, odbierania ich łupów oraz wyzwalania jeńców. Wojska rzymskie odbiły także liczne miasta i twierdze; obrońcy, którymi często byli zbuntowani żołnierze otwierali bramy po wcześniejszym zapewnieniu o amnestii. Skuteczność ofensywy i działań armii Teodozjusza była naprawdę imponująca.

Pod koniec roku barbarzyńcy opuścili Brytanię, a Rzymianom pozostało jedynie przeprowadzenie porządków w prowincji. Teodozjusz ustanowił nowego Dux Britanniarum – głównego dowódcę w Brytanii – Dulcitiusa; oraz zarządcę administracji (vicarius) Civilisa. Po przeprowadzeniu śledztwa okazało się, że areani działali na szkodę państwa, w związku z czym wymieniono kadrę. Buntowników po stronie rzymskiej wyłapano i skazano na śmierć. Na północy Brytanii utworzono nową prowincję Walentię, aby lepiej przeciwdziałać inwazjom Piktów. Granice umocniono, a zniszczone fortyfikacje odbudowano.

Podsumowanie

Dwa lata zajęło Teodozjuszowi opanowanie sytuacji, wyparcie barbarzyńców, ponowne umocnienie granicy na Wale Hadriana, zreformowanie administracji i ufortyfikowanie wybrzeża. Po powrocie, w uznaniu zasług cesarz mianował go naczelnikiem jazdy, a dla wielu stał się bohaterem.

Omówione wydarzenia były jedynie początkiem mających nadejść „czarnych dni” dla Brytanii. Z czasem mnogość problemów, z jakimi musiało się mierzyć Cesarstwo Zachodniorzymskie (od 395 roku n.e.) na kontynencie europejskim doprowadzi do sytuacji, że jakiekolwiek prośby o wsparcie ze strony Brytanii pozostaną bez odpowiedzi cesarza. To finalnie doprowadzi do osłabienia prowincji i decyzji o jej opuszczenia przez Rzymian na początku V wieku n.e.

Źródła wykorzystane
  • Hughes Ian, Imperial Brothers: Valentinian, Valens and the Disaster at Adrianople, 2013
  • Jaczynowska Maria, Historia Starożytnego Rzymu, Warszawa 1982
  • Krawczuk Aleksander, Poczet cesarzy rzymskich, Warszawa 2004
  • Ammianus Marcellinus, Dzieje Rzymskie, XXVIII
  • The Barbarian Conspiracy, "Future Learn"
  • Wikipedia

IMPERIUM ROMANUM potrzebuje Twojego wsparcia!

Aby portal mógł istnieć i się dalej rozwijać potrzebne jest finansowe wsparcie. Nawet najmniejsze kwoty pozwolą mi opłacić dalsze poprawki, ulepszenia na stronie oraz serwer. Wierzę w to, że będę mógł liczyć na szersze wsparcie, które pozwoli mi jeszcze bardziej poświęcić się mojej pracy i pasji, maksymalnie usprawniać stronę oraz ukazywać świat antycznych Rzymian w interesującej formie.

Wesprzyj IMPERIUM ROMANUM!

Nowości ze świata antycznego Rzymu

Jeżeli chcesz być na bieżąco z nowościami na portalu oraz odkryciami ze świata antycznego Rzymu, zapisz się do newslettera.

Zapisz się do newslettera!

Księgarnia rzymska

Zapraszam do kupowania ciekawych książek poświęconych historii antycznego Rzymu i starożytności. Czytelnikom przysługuje rabat na wszelkie zakupy (hasło do rabatu: imperiumromanum).

Zajrzyj do księgarni

Raport o błędzie

Poniższy tekst zostanie wysłany do naszych redaktorów