Ta strona nie może być wyświetlana w ramkach

Przejdź do strony

Jeśli znajdziesz błąd ortograficzny lub merytoryczny, powiadom mnie, zaznaczając tekst i naciskając Ctrl + Enter.

W pigułce o reformach agrarnych schyłku republiki rzymskiej

Ten wpis dostępny jest także w języku: angielski (English)

Słynne rodzeństwo: Tyberiusz (po prawej) oraz Gajusz Grakchus
Słynne rodzeństwo: Tyberiusz (po prawej) oraz Gajusz Grakchus

Posiadanie ziemi to bardzo istotny aspekt okresu schyłkowego republiki w starożytnym Rzymie. Przede wszystkim ze względu na masy chłopskie, które dążyły do nowego podziału ziemi, ale także ze względu na żołnierzy, którym to często ziemię nadawano po licznych podbojach.

Reformy agrarne kojarzą się zazwyczaj z ustawami braci Tyberiusza Grakchusa i Gajusza Grakchusa. Z poparciem Appiusza Klaudiusza (teścia Tyberiusza), Publiusza Scewoli (konsula roku 133), a także poparciem kilku innych senatorów i całymi masami ubogiego, bezrolnego chłopstwa, utworzono komisję trzech (tresviri), która miała zająć się podziałem ager publicus. Przede wszystkim ustalono, że górna granica posiadania to 500 jugerów (125 ha). Pozwolono dodatkowo na posiadanie po 250 jugerów dla dwóch synów posiadacza ziemi. W ten sposób rodzina mogła posiadać maksymalnie 1000 jugerów (250 ha) ager publicus. Nadwyżki ziemi odbierano i przekazywano potrzebującym chłopom (po 30 jugerów = 7,5 ha. Otrzymywali oni dobra ziemskie do użytkowania w sposób dziedziczny – bez prawa dzielenia i sprzedaży, a także musieli uiszczać odpowiednią opłatę za owe użytkowanie (vectigal). W ten sposób komisja trzech skonfiskowała ponad 1 mln jugerów (250 tys. hektarów). Działania spotkały się z zaciekłym oporem senatu, „triumwirów” wspierali zaś chłopi na komicjach. W wyniku konfliktu Tyberiusz został zaatakowany przez grupę senatorów z Scypionem Nazyką na czele. Poniósł śmierć razem ze swoimi 300 zwolennikami. Po jego śmierci, dzieło kontynuował młodszy brat – Gajusz. Przeciwko niemu również podjęto zbrojne wystąpienie (konsul Opimiusz). Gajusz, chcąc uniknąć śmierci z rąk przeciwników, kazał się zabić zaufanemu niewolnikowi.

Reformy przede wszystkim zachwiały monopol nobilitas. Masy chłopskie, wraz ze swoimi przewodnikami politycznymi, pokazały walkę o swoje prawa. Sytuacja doprowadziła też do skłócenia ekwitów i nobilów (także z powodu powstania stronnictwa popularów, które zapoczątkował Gajusz). Regulacje agrarne wprowadzali też Sulla (dla zaspokojenia potrzeb wojska, które pomogło mu objąć dyktaturę w roku 82) i Cezar (wniósł jako konsul roku 59 projekt reformy dla zadowolenia weteranów Pompejusza).

Autor: Kacper Wardowski
Źródła wykorzystane
  • M. Jaczynowska, D. Musiał, M. Stępień, Historia Starożytna
  • M. Jaczynowska, M. Pawlak, Starożytny Rzym

IMPERIUM ROMANUM potrzebuje Twojego wsparcia!

Aby portal mógł istnieć i się dalej rozwijać potrzebne jest finansowe wsparcie. Nawet najmniejsze kwoty pozwolą mi opłacić dalsze poprawki, ulepszenia na stronie oraz serwer. Wierzę w to, że będę mógł liczyć na szersze wsparcie, które pozwoli mi jeszcze bardziej poświęcić się mojej pracy i pasji, maksymalnie usprawniać stronę oraz ukazywać świat antycznych Rzymian w interesującej formie.

Wesprzyj IMPERIUM ROMANUM!

Nowości ze świata antycznego Rzymu

Jeżeli chcesz być na bieżąco z nowościami na portalu oraz odkryciami ze świata antycznego Rzymu, zapisz się do newslettera.

Zapisz się do newslettera!

Księgarnia rzymska

Zapraszam do kupowania ciekawych książek poświęconych historii antycznego Rzymu i starożytności. Czytelnikom przysługuje rabat na wszelkie zakupy (hasło do rabatu: imperiumromanum).

Zajrzyj do księgarni

Raport o błędzie

Poniższy tekst zostanie wysłany do naszych redaktorów