Ciekawostki starożytnego Rzymu (Inne)

Język łaciński rozwijał się na przestrzeni wielu stuleci, od czasów najdawniejszych mieszkańców Lacjum po epokę średniowiecza i renesansu. Początkowo był mową lokalnego ludu, ale wraz z ekspansją Rzymu stał się językiem administracji, prawa i kultury całego imperium. Z czasem wykształciła się forma klasyczna, uważana za wzorzec literacki, oraz potoczna łacina ludowa (tzw. sermo vulgaris), z której wywodzą się współczesne języki romańskie. Po upadku Imperium Rzymskiego łacina pozostała językiem Kościoła, nauki i dyplomacji, zachowując prestiż aż do czasów nowożytnych. Jej rozwój pokazuje, jak język może przeobrazić się z lokalnej mowy w fundament całej cywilizacji.

Cis pospolity (Taxus baccata) to zimozielony iglak rosnący w Europie, Azji i Północnej Afryce. Współcześnie jest popularną rośliną ozdobną, jednak w starożytności jego znaczenie było zgoła inne.

W Magnicach (gmina Kobierzyce) pod Wrocławiem nazwano nową ulicę imieniem Marka Aureliusza. Na tej ulicy stanął właśnie pomnik jego adopcyjnego ojca i poprzednika na cesarskim tronie, Antoninusa Piusa.

Kiedy myślimy o zwierzętach, które najbardziej wpłynęły na losy ludzkości, najpewniej na pierwszym miejscu stawiamy konie – wszak to na ich grzbietach przemieszczały się armie, władcy, a w końcu i rzesze zwykłych ludzi. Być może pomyślelibyśmy o psie – pierwszym udomowionym zwierzęciu w historii. Ale w tych rozważaniach często zapominamy o innym, niepozornym stworzeniu, którego rola była nie mniejsza, a może nawet jeszcze bardziej znacząca niż wyżej wymienionych. Osioł, odkąd został udomowiony w Północnej Afryce ok. 6000 r. p.n.e., stał się najważniejszym zwierzęciem jucznym w dziejach starożytności.

Rzymianie podejmowali decyzje polityczne i wojenne na podstawie obserwacji lotu i zachowania ptaków! W starożytnym Rzymie praktyka ta zwana była auspicjami (łac. auspicium, od avis, ptak + specere, patrzeć). Auspicje były obowiązkowym rytuałem przed podjęciem ważnych decyzji, takich jak rozpoczęcie wojny, wybór konsula czy założenie miasta. Specjalnie wyznaczeni kapłani – augurzy – stali z zakrzywioną laską rytualną zwaną lituusem pod wyznaczonym obszarem nieba i obserwowali kierunek lotu, liczbę i gatunek ptaków.

W jednych z najpotężniejszych lat, gdy Rzym rozciągał swoje granice od Brytanii po Syrię, gdy Juliusz Cezar przemawiał na Forum i gdy legiony deptały kurz dróg ciągnących się w stronę Eufratu, istniała choroba, której żaden triumfator nie potrafił pokonać. Nie było wtedy ani skutecznej wiedzy, ani cudownej receptury, tylko doświadczenie i instynkt, a jednak każdy Rzymianin znał jej imię, choć wypowiadane nie tak, jak my dziś.

Poemat Aleksandra (stgr. Ἀλεξάνδρα), enigmatyczne i najbardziej zawiłe dzieło starożytności, już za swoich czasów stanowiło czytelnicze wyzwanie. Dzieło powstało najprawdopodobniej w III wieku p.n.e. i już wtedy wpisano je na listę szkół Grecji i Rzymu. Autorstwo przypisuje się twórcy Lykofronowi z Chalkis, choć w tej kwestii historycy wciąż toczą spory. Głównym powodem tych dyskusji są znajdujące się w Aleksandrze enigmatyczne wzmianki o Rzymie, zapowiadające jego przyszłą potęgę. Dzieło intryguje – jest pełną zagadek i trudnych słów wizją o upadku Troi oraz dalszych kolei losów mitycznych herosów wypowiedzianą ustami wieszczki Kasandry.

Kilka dużych rzeźb znalazło się wśród skarbów artefaktów, które nurkowie wydobyli z wód w pobliżu Aleksandrii w Egipcie.

Na murach starożytnych Pompejów, Herkulanum i innych rzymskich miast archeolodzy odkryli tysiące napisów, które pozwalają zajrzeć w codzienne życie mieszkańców imperium. To tzw. graffiti – krótkie notatki, hasła polityczne, miłosne wyznania, a nawet obelgi. W przeciwieństwie do monumentalnych inskrypcji ku czci cesarzy, owe rysunki i napisy pozwalają usłyszeć autentyczny, często zabawny głos zwykłych Rzymian.

Trąd to choroba, którą wiele osób kojarzy z biblijnymi opowieściami oraz średniowiecznymi wydzielonymi obszarami dla trędowatych. W praktyce jednak, bez odpowiedniej wiedzy mikrobiologicznej jaką posiadamy dziś, zarówno w czasach biblijnych jak i późniejszych, wiele chorób z objawami skórnymi było mylnie interpretowanych jako trąd. Z tą przypadłością, a także innymi dające objawy, musieli radzić sobie także antyczni Rzymianie.