Ciekawostki starożytnego Rzymu (Inne)

Wścieklizna to zoonoza, czyli choroba odzwierzęca – przenoszona ze zwierząt na ludzi. Powodują ją wirusy z rodzaju Lyssavirus – po wniknięciu poprzez ranę do organizmu przemieszczają się włóknami nerwowymi do mózgu, powodując znaczące zmiany neurologiczne. Chory (zarówno człowiek, jak i zwierzę) sprawia wrażenie, jakby stracił panowanie nad własnym ciałem i umysłem (objawy to m.in.: problemy z poruszaniem się, drgawki, ślinotok, nadwrażliwość na bodźce, wzmożona agresja, wodowstręt).

Badanie opublikowane w czasopiśmie „Heritage Science” pokazuje, jak kosztowny był jeden z najbardziej charakterystycznych pigmentów stosowanych w dekoracjach pompejańskich domów – słynny egipski błękit (tzw. caeruleum).

Minogi (Petromyzontiformes) to pozbawione żuchwy, drapieżne zwierzęta wodne potrafiące dorosnąć do ponad metra długości. Są w większości pasożytami – przy pomocy ostrych zębów osadzonych w okrągłej paszczy wgryzają się w ciało ofiary.

W Rzymie „jedzenie na mieście” nie było fanaberią, tylko codzienną logistyką dużego miasta. Uliczne bary z gotowym jedzeniem, dziś opisywane przez archeologów jako thermopolia, działały przy kamiennej ladzie z wmurowanymi doliami, z których sprzedawano potrawy i napoje do zjedzenia od razu albo „na wynos”. Popularność takich miejsc brała się z realiów życia w insulae często bez własnej kuchni, więc szybki posiłek z ulicy był dla wielu zwykłym sposobem przeżycia. Najlepsze dowody dają Pompeje, gdzie zachowały się nie tylko same lady i naczynia, ale też freski, graffiti i resztki jedzenia, które pozwalają zajrzeć do menu sprzed prawie dwóch tysięcy lat.

Krzesło kurulne (sella curulis) to składany stołek o skrzyżowanych prostych bądź wygiętych nogach, pierwotnie pozbawiony oparcia. Znany był wielu kulturom starożytnym basenu Morza Śródziemnego m.in. Grekom czy Egipcjanom (przez Jedwabny Szlak dotarło aż do Chin). Starożytni Rzymianie przejęli go najprawdopodobniej od Etrusków.

Język łaciński rozwijał się na przestrzeni wielu stuleci, od czasów najdawniejszych mieszkańców Lacjum po epokę średniowiecza i renesansu. Początkowo był mową lokalnego ludu, ale wraz z ekspansją Rzymu stał się językiem administracji, prawa i kultury całego imperium. Z czasem wykształciła się forma klasyczna, uważana za wzorzec literacki, oraz potoczna łacina ludowa (tzw. sermo vulgaris), z której wywodzą się współczesne języki romańskie. Po upadku Imperium Rzymskiego łacina pozostała językiem Kościoła, nauki i dyplomacji, zachowując prestiż aż do czasów nowożytnych. Jej rozwój pokazuje, jak język może przeobrazić się z lokalnej mowy w fundament całej cywilizacji.

Cis pospolity (Taxus baccata) to zimozielony iglak rosnący w Europie, Azji i Północnej Afryce. Współcześnie jest popularną rośliną ozdobną, jednak w starożytności jego znaczenie było zgoła inne.

W Magnicach (gmina Kobierzyce) pod Wrocławiem nazwano nową ulicę imieniem Marka Aureliusza. Na tej ulicy stanął właśnie pomnik jego adopcyjnego ojca i poprzednika na cesarskim tronie, Antoninusa Piusa.

Kiedy myślimy o zwierzętach, które najbardziej wpłynęły na losy ludzkości, najpewniej na pierwszym miejscu stawiamy konie – wszak to na ich grzbietach przemieszczały się armie, władcy, a w końcu i rzesze zwykłych ludzi. Być może pomyślelibyśmy o psie – pierwszym udomowionym zwierzęciu w historii. Ale w tych rozważaniach często zapominamy o innym, niepozornym stworzeniu, którego rola była nie mniejsza, a może nawet jeszcze bardziej znacząca niż wyżej wymienionych. Osioł, odkąd został udomowiony w Północnej Afryce ok. 6000 r. p.n.e., stał się najważniejszym zwierzęciem jucznym w dziejach starożytności.

Rzymianie podejmowali decyzje polityczne i wojenne na podstawie obserwacji lotu i zachowania ptaków! W starożytnym Rzymie praktyka ta zwana była auspicjami (łac. auspicium, od avis, ptak + specere, patrzeć). Auspicje były obowiązkowym rytuałem przed podjęciem ważnych decyzji, takich jak rozpoczęcie wojny, wybór konsula czy założenie miasta. Specjalnie wyznaczeni kapłani – augurzy – stali z zakrzywioną laską rytualną zwaną lituusem pod wyznaczonym obszarem nieba i obserwowali kierunek lotu, liczbę i gatunek ptaków.