Salona

Niedaleko współczesnego Splitu, w chorwackiej Solinie, znajdują się ruiny jednego z najważniejszych miast rzymskiego Adriatyku – Salona. To właśnie tutaj przez kilka stuleci biło administracyjne, gospodarcze i religijne serce rzymskiej prowincji Dalmacji.

Salona powstała pierwotnie jako osada iliryjska, a następnie rozwinęła się pod wpływem Greków. Po podboju rzymskim miasto szybko zyskało na znaczeniu. W I wieku p.n.e., prawdopodobnie za czasów Juliusza Cezara, otrzymało status kolonii rzymskiej pod nazwą Colonia Martia Iulia Salona. Wkrótce stało się stolicą prowincji Dalmacja i jednym z największych miast wschodniego wybrzeża Adriatyku.

W okresie największego rozkwitu Salona liczyła nawet około 50-60 tysięcy mieszkańców. Miasto posiadało wszystko, co charakteryzowało znaczące ośrodki Imperium Romanum: forum, świątynie, termy, akwedukt, teatr oraz monumentalny amfiteatr mieszczący kilkanaście tysięcy widzów. Zachowane do dziś mury miejskie z licznymi bramami i basztami pokazują, jak potężnym ośrodkiem była Salona.

Szczególne znaczenie miasto osiągnęło w czasach cesarza Dioklecjana, który urodził się na tym obszarze. Po abdykacji w 305 roku n.e. wzniósł monumentalny pałac w pobliskim Splicie, który z czasem stał się zalążkiem współczesnego miasta.

Salona odegrała także ogromną rolę w dziejach wczesnego chrześcijaństwa. Była siedzibą biskupstwa, a jednym z jej najbardziej znanych biskupów był św. Domnion, męczennik stracony podczas prześladowań za Dioklecjana w 304 roku n.e. Po ustaniu prześladowań wokół grobów męczenników powstały liczne bazyliki i cmentarze chrześcijańskie.

Upadek miasta nastąpił w VII wieku, gdy najazdy Awarów i Słowian doprowadziły do jego zniszczenia. Ocalali mieszkańcy schronili się za murami pałacu Dioklecjana w Splicie, co przyczyniło się do rozwoju nowego ośrodka miejskiego.

Obecnie Salona jest największym parkiem archeologicznym w Chorwacji. Wśród ruin można zobaczyć pozostałości amfiteatru, bazylik, murów miejskich oraz wczesnochrześcijańskich nekropolii. To miejsce pozwala wyobrazić sobie skalę i znaczenie miasta, które przez stulecia było jednym z najważniejszych centrów rzymskiej Dalmacji.