Ta strona nie może być wyświetlana w ramkach

Przejdź do strony

Jeśli znajdziesz błąd ortograficzny lub merytoryczny, powiadom mnie, zaznaczając tekst i naciskając Ctrl + Enter.

Obuwie antycznych Rzymian

Ten wpis dostępny jest także w języku: angielski (English)

Antyczne rzymskie obuwie
Antyczne rzymskie obuwie

Chodzenie boso w antycznym Rzymie było źle widziane i świadczyło o niskim statusie osoby. Podobnie, zaniedbane i dziurawe buty postrzegane były jako dowód ubóstwa. W dużej mierze Rzymianie obuwie zaadaptowali od Etrusków i Greków, tworząc swoje własne rozwiązania.

Obuwie antycznych Rzymian składało się z kilku typów, gdzie najchętniej noszono sandały (sandalia lub soleae) lub buty (calcei). Zwykle dobrze urodzony Rzymianin po domu chodził w sandałach, a na miasto wychodził w butach, które były niezbędnym elementem ubiory obywatela, poza togą. Buty były podobne do nam współczesnych, z tą różnicą, że miały podeszwę zrobioną ze skóry, a stopę i łydki okalały skórzane pasy.

W zależności od warunków pogodowych, grubość skóry z jakiej wykonano sandał różniła się; w chłodniejszym klimacie sandał wykonany był z grubszej skóry. Sandały przytwierdzano do stóp rzemieniami pokrywającymi podbicie i dolną część nogi. Były też wersje sandałów, które miały dodatkowo skórzane lub metalowe cholewki okrywające w całości goleń. Warto dodać, że w czasie uczty domownicy i goście zdejmowali sandały w domus.

Nogi nie były całkowicie zakrywane, w związku z czym pozostawały wolne przestrzenie, które pozwalały nogom oddychać. Na czas deszczowej pogody zakładano buty o nazwie pero, które były wykonane z garbowanej skóry. Noszono także wyższe buty, sięgające połowy łydek – tzw. calcamen. We wczesnym okresie Rzymu noszono buty z zaginającymi się do góry czubkami – calcei repandi. Późniejsze buty rzymskie miały jednak zaokrąglone czubki.

Poza wspomnianym wcześniej obuwiem wyróżniano niskie buty (socci), noszone głównie przez kobiety, ale i aktorów komicznych. Obuwiem teatralnym, w czasie odgrywania tragedii, był cothurnus, o wysokiej podeszwie. Cothurnus otaczał łydkę, a czasem sięgał nawet kolan. Nosiły go także osoby o ważne pozycji oraz jeźdźcy. Senatorzy rzymscy nosili wykonane z czarnej skóry obuwie (calceus senatorius), które posiadało 4 rzemienia (corrigiae). Podobne były one kształtem do czerwonych na wysokiej podeszwie butów patrycjuszy – calceus mulleus. Kobiety z kolei nosiły caligae muliebres oraz calceoli,  gdzie ten ostatni był małym butem.

Oczywiście nie można zapomnieć o rzymskich sandałach wojskowych (caligae), które miały grubą, nabijaną żelaznymi lub miedzianymi ćwiekami (clavi caligarii) podeszwę, składającą się z kilku warstw skóry kozy, owcy, krowy lub woła. Solidna podeszwa gwarantowała stabilność i wytrzymałość obuwia. Tego typu obuwie używali także zwykle obywatele, zwłaszcza ci wykonujący pracę fizyczną (rolnicy, górnicy).

Nadmienić należy, że buty noszono zwykle w naturalnym kolorze skóry; jednak osoby, które było na to stać, miały buty farbowane. Można było osiągnąć kolory: czarny (za sprawą barwnika sutorium atramentum, zawierającego siarczan miedzi), czerwony, żółty, biały, złoty, fioletowy. Skórę impregnowano swego rodzaju płynem z kory drzew, solami mineralnymi i innymi, aby zabezpieczyć przed procesami gnilnymi. Niestandardowe kolory sandałów były krytykowane w antycznym Rzymie, jako nadmierny luksus; osoba nosząca takie buty najczęściej ripostowała, że stosuje takie buty wyłącznie jako ochronę stóp. Co interesujące, cesarz Aurelian miał zabronić noszenia ekstrawaganckich (różnobarwnych) butów mężczyznom, chcąc w ten sposób zachować umiar i skromność w społeczeństwie. Kobiety nie były dotknięte tym ograniczeniem.

W zimniejszych klimatach (np. Brytania) na stopę zakładano także formę skarpet (wełniane lub lniane materiały), aby chronić przed zimnem.  Potwierdzenie tego jest odkrycie z roku 2010, w North Yorkshire (Brytania). Natrafiono tam na 14 grobów wojskowych, w których obok ciał pochowanych Rzymian znajdowały się pozostałości sandałów, a w tym zachowane włókna wśród rdzy z gwoździ od sandałów. Dowodzi to tego, że antyczni Rzymianie mogli nosić skarpety wraz z sandałami, a tym samym ekstrawagancka moda pojawiła się znacznie wcześniej niż myślimy.

Na koniec warto zaznaczyć, że rzymski szewc (sutor) był cennym rzemieślnikiem, którego usługi ceniono szczególnie w wojsku.

Różne rodzaje butów rzymskich

  • Galilica był butem zapożyczonym od Greków, z drewnianą podeszwą, i wykonany był z grubej skóry. Tego typu obuwie noszono głównie w deszczową pogodę i popularne było wśród kurierów, osób podróżujących i rolników.
  • Baxa był to sandał wykonany z włókien roślinnych, liści lub kory. Delikatna budowa i tanie wykonanie powodowały, że obuwie było popularne zwłaszcza w gorącym klimacie (np. Egipt) i wśród niskich warstw społecznych.
  • Calceus był typowym rzymskim butem, który zakrywał całą stopę i wiązany był na wysokości kostki i z przodu. Patrycjusze uprawnieni byli do noszenia barwionych na czerwono butów; natomiast nowo mianowani senatorowie nosili czarne buty. Przypuszcza się, że kolor fioletowy noszono w czasie większych ceremonii, np. triumfów.
  • Babilonia hypodemata były to eleganckie sandały z Babilonu, które wykonane były z bardzo dobrej jakości skóry; w kolorze szafranu. Buty te były popularne wśród warstw wyższych Rzymian.
  • Sculponae były to sandały, które miały drewnianą podeszwę z wysoką piętą; do jej boków przybity był szeroki skórzany pasek. Tego typu obuwie nosili Rzymianie w łaźniach, gdyż drewniana podeszwa była mniej podatna na wilgoć, aniżeli skóra. Rolnicy stosowali takie sandały także do pracy w błotnistym terenie.
  • Campagus był rodzajem obuwia antycznych Rzymian, który noszony był przez patrycjuszy i zapinany na pięcie oraz między palcami – palce były odkryte. Edykt Dioklecjana podaje, że takie buty kosztowały 75 denarów.
  • Embromides były to reprezentatywne buty żołnierskie do kolan.
  • Campagi militares był to buty żołnierskie.
Źródła wykorzystane
  • Juwenalis, Satyry
  • Petroniusz, Satyrikon
  • Seneka Młodszy, Listy
  • Steele Philip, Clothes and Crafts in Roman Times

IMPERIUM ROMANUM potrzebuje Twojego wsparcia!

Jeżeli podobają Ci się treści, jakie gromadzę na portalu oraz, którymi dzielę się na kanałach społecznościowych, wdzięczny będę za jakiekolwiek wsparcie. Nawet najmniejsze kwoty pozwolą mi opłacić dalsze poprawki, ulepszenia na stronie oraz serwer.

Wesprzyj IMPERIUM ROMANUM!

Wesprzyj IMPERIUM ROMANUM

Nowości ze świata antycznego Rzymu

Jeżeli chcesz być na bieżąco z najnowszymi wpisami na portalu oraz odkryciami ze świata antycznego Rzymu, zapisz się do newslettera, który jest wysyłany w każdą sobotę.

Zapisz się do newslettera!

Zapisz się do newslettera

Księgarnia rzymska

Zapraszam do kupowania ciekawych książek poświęconych historii antycznego Rzymu i starożytności. Czytelnikom przysługuje rabat na wszelkie zakupy (hasło do rabatu: imperiumromanum).

Zajrzyj do księgarni

Księgarnia rzymska

Raport o błędzie

Poniższy tekst zostanie wysłany do naszych redaktorów