Ta strona nie może być wyświetlana w ramkach

Przejdź do strony

Jeśli znajdziesz błąd ortograficzny lub merytoryczny, powiadom mnie, zaznaczając tekst i naciskając Ctrl + Enter.

Plebejusze

Ten wpis dostępny jest także w języku: angielski (English)

Lucjusz Juniusz Brutus (Lucius Iunius Brutus), na wpół legendarny rzymski patrycjusz, który urodził się jako plebejusz. Zasłynął wypędzeniem ostatniego króla Rzymu – Tarkwiniusza Pysznego.

Plebejusze (plebei) była to warstwa społeczna w antycznym Rzymie, która utworzyła się prawdopodobnie z podbitych terenów lub ludów osiedlających się w Rzymie. Nie posiadamy jednak stu procentowej pewności, co do genezy narodzenia się tego stanu. Sama nazwa pochodzi od słowa „lud” (plebs).

Zmiany społeczne, polityczne i gospodarcze

Plebejusze byli wolnymi ludźmi, lecz nie mieli praw obywatelskich i pierwotnie mieli jedynie funkcję wojskową. Patrycjusze, którzy mieli monopol na władzę i urzędy w czasach Republiki skutecznie uniemożliwiali plebejuszom angażowanie się w politykę. Plebejusze nie mogli obejmować urzędów państwowych, a także zawierać małżeństw z synami lub córkami patrycjuszy. Trudnili się głównie rzemiosłem, kupiectwem oraz rolnictwem. Pełnili również służbę w wojsku, a za swoje pieniądze musieli kupić uzbrojenie (choć po tzw. reformie Mariusza ze schyłku II wieku p.n.e. w dużej mierze ekwipunek zapewniało państwo).

Z czasem plebejusze zaczęli się domagać wpływów w państwie. Bogatsi spośród plebejuszy chcieli mieć dostęp do urzędów państwowych, biedniejsi zaś żądali, aby przyznano im ziemię na podbijanych terenach. Z tej przyczyny między plebejuszami, a patrycjuszami od VI do III wieku p.n.e trwały walki o dostęp do ziemi. Walkę tę rozpoczął exodus na tzw. Górę Świętą i odmowa uczestnictwa w wojnie przeciw Ekwom w 494 roku p.n.e.

Kolejne secesje plebejuszy zakończyły się kolejnymi zwycięstwami plebejuszy m.in.: utworzeniem urzędu trybuna ludowego w 494 roku p.n.e., ustanowieniem prawa dwunastu tablic z 449 roku p.n.e., zniesieniem niewoli za długi i dostępem do wszystkich urzędów oraz lex Hortensia z 287 roku p.n.e., która przyznała uchwałom komicjów (comitia tributa) moc ustaw. Stopniowo plebejusze podzielili się ze względu na cenzus majątkowy, a do nowej warstwy nobilów (nobilitas) weszły bogate rody plebejskie.

Koniec II wieku p.n.e. przyniósł kolejne zmiany w rzymskiej strukturze społecznej. Jednym z największych ówczesnych ludzi, broniących praw plebejuszy oraz warstw niższych, był trybun ludowy Tyberiusz Grakchus. Domagał się on sprawiedliwego podziału ziemi należącej do patrycjuszy między najbiedniejszych plebejuszy.

Bogaci nabywali wielkie majątki ziemskie, w których pracowali niewolnicy, masowo sprowadzani z różnych części państwa. Drobni posiadacze ziemscy, stanowiący trzon armii, przebywali długo na wojnie. Fakt ten wykorzystywali bogaci, którzy zagarniali ich majątki. Utrata majątku doprowadzała do upadku średniozamożnych Rzymian poniżej cenzusu majątkowego. To z kolei nie pozwalało im na wstępowanie do armii. Sytuacja ta w masowej skali mogła mieć tragiczne skutki dla całego państwa.

Tyberiusz przed ukończeniem swego planu został zamordowany na polecenie patrycjuszy, a jego ciało wrzucono do Tybru. Podobny los spotkał jego brata Gajusza, który chciał dokończyć jego dzieło.

W okresie późniejszym nazwą plebejuszy określano ubogie warstwy mieszkańców Rzymu i ludności wiejskiej, które jednak posiadały już prawa polityczne i o których głosy zabiegali politycy tzw. popularzy. Liczni przedstawiciele wyższych warstw o wielkich ambicjach (m.in. Gajusz Mariusz, Juliusz Cezar czy Klodiusz Pulcher) traktowali plebejuszy jako swój elektorat. Co interesujące, Mariusz czy Cyceron wywodzili się ze stanu plebejskiego i odgrywali znaczącą rolę w republice rzymskiej.

Czasy cesarstwa to już upadek znaczenie zgromadzeń ludowych i oddziaływania mas społecznych (plebejuszy) na politykę. Władza skupiona została w rękach cesarzy, którzy dbali o nastroje społeczne, zapewniając rozrywki czy wyżywienie (słynne słowa Juwenalisa: „chleba i igrzysk”).

Życie codzienne

Plebejusze w miastach zamieszkiwali głównie kamienice czynszowe – tzw. insulae. Insule były budowlami o powierzchni od 300 do 400 m2 i wysokości od 15 do 20 m. Kamienice liczyły sobie kilka pięter, a ściany miały pełne okien i drzwi wychodzących na ulice, które otaczały je najczęściej z czterech stron.

Rzymianie niższego stanu jadali śniadanie złożone z chleba, sera, oliwek; lubiono także maczać chleb np. w winie. Starano się zjeść wystarczająco, aby móc cały dzień pracować. Na obiad zwykle albo nie było czasu, albo pieniędzy. Więc kolejny posiłek był przed snem i zwykle był raczej skromny. Jeżeli jadano w domu korzystano ze stołka/krzesła i stołu. Zwykle gotowano pszenicę, aby zrobić jakiś rodzaj owsianki. Owsianka była bardzo mdła, więc często dodawano dodatkowe składniki, urozmaicające smak. Czasami z mąki pszennej robiono chleb, jeśli było ich stać na piec. Jednak ogólnie rzecz biorąc, biedni Rzymianie jedli bardzo mało mięsa i często niegotowane jedzenie. Ze względu na brak kuchni korzystano z publicznych knajpek.

Źródła wykorzystane
  • Alfoldy Geza, Historia społeczna starożytnego Rzymu, Poznań 2003
  • Łoposzko Tadeusz, Historia społeczna republikańskiego Rzymu

IMPERIUM ROMANUM potrzebuje Twojego wsparcia!

Aby portal mógł istnieć i się rozwijać potrzebne jest finansowe wsparcie. Nawet najmniejsze kwoty pozwolą mi opłacić dalsze poprawki, ulepszenia na stronie oraz serwer. Wierzę w to, że będę mógł liczyć na szersze wsparcie, które pozwoli mi jeszcze bardziej poświęcić się mojej pracy i pasji, maksymalnie usprawniać stronę oraz ukazywać świat antycznych Rzymian w interesującej formie.

Wesprzyj IMPERIUM ROMANUM!

Nowości ze świata antycznego Rzymu

Jeżeli chcesz być na bieżąco z nowościami na portalu oraz odkryciami ze świata antycznego Rzymu, zapisz się do newslettera.

Zapisz się do newslettera!

Księgarnia rzymska

Zapraszam do kupowania ciekawych książek poświęconych historii antycznego Rzymu i starożytności. Czytelnikom przysługuje rabat na wszelkie zakupy (hasło do rabatu: imperiumromanum).

Zajrzyj do księgarni

Raport o błędzie

Poniższy tekst zostanie wysłany do naszych redaktorów