Ta strona nie może być wyświetlana w ramkach

Przejdź do strony

Jeśli znajdziesz błąd ortograficzny lub merytoryczny, powiadom mnie, zaznaczając tekst i naciskając Ctrl + Enter.

Przemoc polityczna za trybunatu Klodiusza Pulchera

Ten wpis dostępny jest także w języku: angielski (English)

Rycina ukazująca walki w Rzymie
Rycina ukazująca walki w Rzymie

Przemoc polityczna w Rzymie istniała od dawna. Często dochodziło do bójek lub przepychanek między zwolennikami różnych kandydatów. Jednak rok 57 p.n.e. wyniósł je na zupełnie nowy poziom.

W grudniu 59 roku p.n.e. Publiusz Klodiusz Pulcher został trybunem ludowym. Udało mu się pokonać innych kandydatów ze względu na populistyczne obietnice których udzielił a później wprowadził w życie. Najważniejszą z nich było zapewnienie darmowego zboża dla obywateli miasta. Po zdobyciu urzędu Klodiusz wprowadził prawo według którego każdy kto zabił obywatela rzymskiego bez sądu ma zostać wygnany. Było to wymierzone w Cycerona. To właśnie on w 63 roku p.n.e. jako konsul nakazał stracić część sprzymierzeńców Katyliny (w tym Lentulusa Surę), którzy planowali obalić aktualną władzę. Cyceron szukał poparcia u członków senatu a kiedy go nie znalazł dobrowolnie w 58 p.n.e. udał się na wygnanie. Klodiusz aby podkreślić swoje zwycięstwo zburzył dom Cycerona a na jego miejscu postawił świątynię poświęconą Libertas.

Po pozbyciu się Cycerona pozycja Klodiusza mocno wzrosła. Ze swoich popleczników utworzył on uzbrojone grupy które miały go wspierać. Jednak jednocześnie zaczęły się pogarszać jego relacje z Pompejuszem, Cezarem i Krassusem. W sierpniu 58 roku p.n.e. ludzie Klodiusza posunęli się do zablokowania domu Pompejusza co uniemożliwiło mu opuszczanie go przez dłuższy czas. W tej sytuacji coraz głośniejsze zaczęły się stawać głosy nawołujące do odwołania Cycerona z wygnania.

W takiej właśnie sytuacji nowymi konsulami na rok 57 p.n.e. zostali Lentulus Spinther i Metellus Nepos. Lentulus był kandydatem wspierającym Cezara. Był również blisko z Pompejuszem i Cyceronem (współpracował z nim przeciwko Katylinie). Z kolei Metellus był dość nielubianym politykiem który uzyskał urząd głównie ze względu na poparcie Pompejusza. Na początku roku, bratu Cycerona – Kwintusowi – udało się przekonać Pompejusza i pozostałych triumwirów do umożliwienia powrotu Cyceronowi. W zamian miał on powstrzymać się od otwartej krytyki trzech polityków. Dlatego już na pierwszym posiedzeniu senatu Spinther zgłosił projekt odwołania wygnania Cycerona. Warto zaznaczyć że już rok wcześniej dwaj trybuni (Ninnius i Culleo) próbowali złożyć ten sam wniosek jednak wtedy upadł. Ale tym razem projekt miał poparcie Pompejusza więc senat przegłosował go bez większych problemów. 23 stycznia 57 roku p.n.e. wniosek został przedstawiony zgromadzeniu ludowemu. Prawdopodobnie przeszedłby i tam gdyby nie interwencja Klodiusza. Nie zmierzał on pozwolić na powrót rywala. W tym celu przyprowadził na zgromadzenie grupę uzbrojonych gladiatorów, których otrzymał od swojego brata Appiusza Klaudiusza (byli oni przygotowani na uroczystości pogrzebowe ich krewnego). Gladiatorzy krwawo rozpędzili zgromadzenie i uniemożliwili zatwierdzenie projektu. Sam Kwintus Cyceron ledwo uszedł z życiem.

W tej sytuacji ludzie lojalni Pompejuszowi – Tytus Milon i Publiusz Sestiusz – zorganizowali własne „gangi” mogące stawić opór Klodiuszowi. Do końca roku obie grupy miały brać udział w krwawych starciach. Brutalność tych starć tylko przysporzyła Cyceronowi popularności. Lud Rzymu pamiętał jak udało mu się powstrzymać Katylinę i miał nadzieję, że i tym razem były konsul przywróci porządek.

Pod wpływem najnowszych wydarzeń Metellus Nepos – który do tej pory sprzeciwiał się powrotowi Cycerona – zdecydował się wesprzeć projekt. Aby wybadać sytuację Lentulus zgłosił projekt w którym nie znalazło się właściwie nic istotnego oprócz podziękowań dla wszystkich, którzy działali na rzecz powrotu Cycerona. Projekt nie spotkał się ze zbyt dużym sprzeciwem, co nastawiło go optymistycznie.

W lipcu senat ponownie głosował nad powrotem Cycerona. Projektowi sprzeciwili się jedynie Klodiusz, jego brat oraz trybuni Serranus i Rufus. Ponownie zwołano comitia centuriata ale tym razem zgromadzenie było chronione przez ludzi Milona przez co Klodiusz nie zdołał go rozpędzić. To umożliwiło Cyceronowi powrót do Rzymu.

W tym okresie Rzym zmagał się z klęską głodu. Program rozdawnictwa zboża wprowadzony przez Klodiusza mocno nadwyrężył zapasy. Część ludzi obwiniała za kryzys Cycerona twierdząc, że zboża zabrakło przez tłumy jakie zjechały się aby go powitać. Zaczęły się rozruchy podczas, których 7 września Metellus Nepos został zaatakowany przez zwolenników Klodiusza. Ponadto według Kasjusza Diona wściekły tłum przerwał spotkanie senatorów na Kapitolu i zaczął grozić im śmiercią jeśli nie zdołają zapewnić im pożywienia. Aby uspokoić sytuację Cyceron zaproponował aby Pompejusz objął funkcję praefectus annonae. Był to urząd na który powoływano polityka w wypadku klęski głodu. Mimo sprzeciwu Klodiusza kandydatura Pompejusza została poparta przez senat i lud. Objęcie tego urzędu stawiało Pompejusza nad lokalnymi oficjelami i w praktyce dawało mu niemal nieograniczoną władzę.

Po opuszczeniu Rzymu przez Pompejusza, Cyceron wraz z grupą zwolenników pomaszerował na Kapitol i zniszczył tablicę, na której wypisane były reformy wprowadzone przez Klodiusza. Następnie ogłosił, że wszystkie były wprowadzone bezprawnie, i że są nieważne. Spotkało się to z ostrym sprzeciwem Katona, który stwierdził, że nie można po prostu wymazać ustaw z całego roku. To zmusiło Cycerona do zmiany taktyki. Ogłosił on, że jedynym zarządzeniem Klodiusza jakiemu się sprzeciwia jest to dotyczące zburzenia jego domu i postawienia na nim świątyni.

Cyceron otrzymał zgodę Cezara (który był Pontifexem Maximusem) i senatu na zburzenie świątyni. Klodiusz jednak nie zamierzał tego zignorować. Nakazał swoim ludziom atak na ludzi pracujących przy budowie domu Cycerona. Dodatkowo z jego rozkazu podpalono dom Kwintusa który znajdował się nieopodal. Dopiero ludzie Milona opanowali sytuację. W swoim liście do Attyka z 23 listopada Cyceron opisał jak 11 listopada grupa uzbrojonych ludzi Klodiusza obrzucała go kamieniami i próbowała zaatakować na Via Sacra. Cyceron zmuszony był szukać schronienia w domu jednego ze swoich popleczników. Mógł bezpiecznie wyjść dopiero kiedy ludzie Klodiusza zostali przepędzeni. Następnego dnia próbowali oni podpalić dom Milona. Aby przeciwdziałać kolejnym atakom Milon wysłał swoich ludzi do ochrony domu Cycerona. Te wydarzenia dobrze pokazują skalę przemocy w Rzymie w tym okresie. Przez niepokoje na ulicy wybory kilkukrotnie przekładano, ale ostatecznie zdołano je przeprowadzić.

Mimo wszystkich wydarzeń z poprzedniego roku Klodiusz został wybrany na edyla co pokazuje skalę poparcia którym się cieszył. Zdobycie przez niego urzędu uniemożliwiło wytoczenie mu procesu przez Milona. Z kolei sam Klodiusz wytoczył proces w sprawie przemocy politycznej Milonowi i Sestiuszowi, których bronił wtedy Cyceron. Obaj zostali uniewinnieni. Klodiusz oczywiście nie zaprzestał ataków na Cycerona choć przyjęły one inną formę. Klodiusz m.in. oskarżał Cycerona o świętokradztwo którego miał się dopuścić burząc postawioną przez niego świątynię.

Przemoc nie zakończyła się wraz z zakończeniem roku. Walki Milona i Klodiusza trwały nadal aż do śmierci tego drugiego i wygnania pierwszego. Wydarzenia tych lat doskonale obrazują to, jak słaba była Republika i dlaczego już niedługo później zastąpił ją nowy porządek.

Autor: Kacper Walczak
Źródła wykorzystane
  • Kasjusz Dion, Historia Rzymska
  • Kathryn Tempest, Cicero
  • Matthew Dillon, Lynda Garland, Ancient Rome: A Sourcebook
  • Paul Chrystal, Rome: Republic Into Empire

IMPERIUM ROMANUM potrzebuje Twojego wsparcia!

Aby portal mógł istnieć i się rozwijać potrzebne jest finansowe wsparcie. Nawet najmniejsze kwoty pozwolą mi opłacić dalsze poprawki, ulepszenia na stronie oraz serwer. Wierzę w to, że będę mógł liczyć na szersze wsparcie, które pozwoli mi jeszcze bardziej poświęcić się mojej pracy i pasji, maksymalnie usprawniać stronę oraz ukazywać świat antycznych Rzymian w interesującej formie.

Wesprzyj IMPERIUM ROMANUM!

Nowości ze świata antycznego Rzymu

Jeżeli chcesz być na bieżąco z nowościami na portalu oraz odkryciami ze świata antycznego Rzymu, zapisz się do newslettera.

Zapisz się do newslettera!

Księgarnia rzymska

Zapraszam do kupowania ciekawych książek poświęconych historii antycznego Rzymu i starożytności. Czytelnikom przysługuje rabat na wszelkie zakupy (hasło do rabatu: imperiumromanum).

Zajrzyj do księgarni

Raport o błędzie

Poniższy tekst zostanie wysłany do naszych redaktorów