Ta strona nie może być wyświetlana w ramkach

Przejdź do strony

Jeśli znajdziesz błąd ortograficzny lub merytoryczny, powiadom mnie, zaznaczając tekst i naciskając Ctrl + Enter.

Struktura rzymskiego legionu okresu wczesnego cesarstwa

Ten wpis dostępny jest także w języku: angielski (English)

Rzymscy legioniści
Rzymscy legioniści

Rzymski legion (legio) był tak zorganizowany, aby zapewnić maksymalną efektywność nie tylko na poziomie całego legionu, ale i poszczególnych jego jednostek. W tym celu powstała ścisła struktura dowództwa oraz dokładny podział na poszczególne jednostki, co wynikało w dużej mierze z długiej ewolucji armii rzymskiej na przestrzeni dziejów.

Poniżej przedstawione zostały kolejne jednostki od najniższego szczebla, po dowództwo w legionie rzymskim.

Contubernium

Najmniejszą i znajdującą się na samym dole struktury legionu jednostką było contubernium grupa 8 żołnierzy (milites lub munifex), którzy dzielili ten sam namiot, razem jedli, spali i walczyli. Contubernium posiadało własne zwierzę pociągowe do przewożenia zaopatrzenia, którego sami nie byli w stanie nosić.

Nieformalnie w contubernium występował także podział na pary, gdzie jeden z legionistów wspierał drugiego (np. w przypadku jego śmierci zawiadamiał rodzinę lub próbował zadbać o jego godne pochowanie).

Nowi rekruci (tirones) potrzebowali około 6 miesięcy, aby stać się pełnowartościowymi milites. Przez ten czas mieli niskie poważanie wśród towarzyszy broni.

Na czele contubernium stał decanus, którego nazwa sugeruje, że dowodził 10 ludźmi. W praktyce w skład contubernium poza 8 legionistami wchodziło 2 niewolników lub pomocników, którzy wspierali żołnierzy w codziennych obowiązkach, jak gotowanie, pilnowanie zwierząt jucznych lub pielęgnacja sprzętu. Dowódcą contubernium zostawał jeden z towarzyszy, wybrany przez kolegów. Najczęściej był to najbardziej doświadczony legionista. Warto nadmienić, że w trakcie bitwy nie miał on żadnego znaczenia z punktu widzenia dowodzenia.

Jak wyglądało życie legionistów?

Centuria

Centuria była to jednostka legionu złożona z 80 legionistów – 10 contubernia. Sama nazwa – sugerująca „setkę” wynika z tego, że – ponownie – każdy pododdział posiadał 2 cywilów, którzy sumarycznie liczyli 20 ludzi w centurii. Razem, oficjalnie, centuria liczyła 100 ludzi. Jednak w walce brało udział 80 legionistów.

Dowództwo nad centurią pełnił centurion (centurio), oficer który mianowany był przez wyższe dowództwo. Najczęściej był to doświadczony w boju i zasłużony legionista. Jego zastępcą był optio, który pomagał utrzymać karność w centurii oraz przeprowadzić codzienne treningi. Centurion w trakcie walki znajdował się w pierwszej linii jednostki, kiedy optio pilnował wojsk z tyłu, po przeciwnej stronie. Centurion tym samym zaangażowany był w bezpośredniej walce, dowodząc walką i będąc w ciągłym zagrożeniu; optio z kolei dbał o formację, utrzymanie dyscypliny oraz zapobiegał ucieczkom. W przypadku śmierci centuriona przejmował dowodzenie nad centurią.

W centurii znajdowali się także:

  • signifer – chorąży niosący signum, czyli wojskowy sztandar z emblematem danej jednostki
  • cornicen – trębacz
  • tesserarius – żołnierz odpowiedzialny za straże

Kohorta

Kohorta (cohors) była jednostką taktyczną, złożoną z 6 centurii, liczącą łącznie 480 legionistów. W legionie było 10 kohort. W trakcie bitwy dowódca, w celu wsparcia konkretnego sektora pola bitwy, manewrował kohortą. Każda z kohort posiadała własny, unikalny sygnał dźwiękowy, który umożliwiał zwinne dowodzenie, bez rozsyłania rozkazów poprzez emisariuszy.

Dowodzenie kohortą znajdowało się w rękach najbardziej doświadczonego centuriona spośród 6, którzy znajdowali się w kohorcie. Naturalnie najstarszy stopniem wciąż dowodził swoją centurią, a pozostali centurioni byli jego doradcami. Nazewnictwo kolejnych centurionów, w kolejności znaczenia: pilus prior, pilus posterior, princeps prior, princeps posterior, hastatus prior i hastatus posterior.

Pierwsza w numeracji kohorta była elitą legionu. Z tego powodu, w jej skład wchodziło 5 podwójnych centurii – czyli 800 ludzi (160 x 5 centurii). Centurioni znajdujący się w tej kohorcie byli najważniejszymi centurionami w legionie. Kohorta ta posiadała zaszczyt pilnowania orła legionowego (aquila), który nosił aquilifer oraz oficjalnie dbała o bezpieczeństwo dowódcy.

Na czele pierwszej kohorty stał najwyższy primus pilus („pierwsza włócznia”), najbardziej doświadczony centurion spośród 5 centurionów w pierwszej kohorcie, a tym samym najważniejszy żołnierz w legionie. Miał on prawo brać udział w rozmowach sztabu i przedstawiać swoje wojskowe rekomendacje oraz zastrzeżenia żołnierzy. Jeżeli zwykły legionista miał sprawę dotyczącą całego legionu, wpierw udawał się do centuriona, pod którym służył; ten następnie informował primus pilus, który z kolei przekazywał sprawę dowództwu.

Struktura rzymskiego legionu okresu wczesnego cesarstwa

Dowództwo

Kolejność dowodzenia w rzymskim legionie:

  1. Legat (legatus)- dowódca legionu, senator mianowany na dany okres czasu przez cesarza.
  2. Trybun wojskowy – było to stanowisko w legionie, wynikające z politycznych pobudek. Objęcie trybunatu w armii pozwalało rozpocząć karierę polityczną młodemu Rzymianinowi, który chciał piąć się po cursus honorum i należał do familii, w której jeden z członków rodu zasiadał w senacie. W legionie znajdowało się 6 trybunów wojskowych, którzy w czasach republikańskich wymieniali się swoimi uprawnieniami i w ten sposób zdobywali doświadczenie. Za cesarstwa 5 trybunów (tribuni angusticlavii) pełniło bardziej rolę sekretarzy i urzędników przy legacie legionu. Szósty trybun (tribunus laticlavius) miał wyjątkowo silną pozycję, ze względu na znaczenie swojego rodu. Gwarantowało mu to drugie miejsce w legionie, w kontekście dowództwa oraz bezpośredni udział w walkach.
  3. Prefekt obozu (praefectus castrorum) – oficer odpowiadający za zaopatrzenie legionu, wytyczenie obozu oraz jego zarządzanie. Najczęściej stanowisko to obejmował były primus pilus, co było najwyższym możliwym stanowiskiem jakie mógł objąć żołnierz w legionie rzymskim. Prefekt mianowany był przez dowódcę legionu.
  4. Primus pilus – („pierwsza włócznia”), najbardziej doświadczony centurion spośród 5 centurionów w pierwszej kohorcie, a tym samym najważniejszy żołnierz w legionie

Sumarycznie, legion rzymski w pełnej sile liczył 5248 ludzi, w tym 5120 piechoty ciężkiej oraz 128 jazdy (equites). W praktyce jednak liczebność ta była niższa – np. w trakcie kampanii Germanika w Germanii legion liczył od 3000 do 5000 żołnierzy. W legionie było łącznie 59 optiones oraz 59 centurionów. Co więcej, każdy legion dysponował określoną liczbą machin wojskowych i oblężniczych (balisty, katapulty, skorpiony), a wśród cywilów byli inżynierowie, architekci, medycy (tzw. immunes). Nierzadko legionistom towarzyszyły rodziny legionistów, a w obozie funkcjonowali m.in. kupcy.

W przypadku zniszczeniu całego legionu, jego numeracja nie była już wykorzystywana. świetnym przykładem są legiony XVII, XVIII oraz XIX, które zostały rozbite w bitwie w lesie Teutoburskim (9 rok n.e.), i których numeracja nigdy potem już nie została wykorzystana.

Źródła wykorzystane
  • Ludwig Dyck, The Roman Barbarian Wars: The Era of Roman Conquest
  • Stephen Dando-Collins, Legions of Rome
  • Adrian Goldsworthy, THe Roman Army at War 100 BC - 200 AD

IMPERIUM ROMANUM potrzebuje Twojego wsparcia!

Jeżeli podobają Ci się treści, jakie gromadzę na portalu oraz, którymi dzielę się na kanałach społecznościowych, wdzięczny będę za jakiekolwiek wsparcie. Nawet najmniejsze kwoty pozwolą mi opłacić dalsze poprawki, ulepszenia na stronie oraz serwer.

Wesprzyj IMPERIUM ROMANUM!

Wesprzyj IMPERIUM ROMANUM

Dowiedz się więcej!

Wylosuj ciekawostkę i dowiedz się czegoś nowego o antycznym świecie Rzymian. Wchodząc w poniższy link zostaniesz przekierowany do losowego wpisu.

Losowa ciekawostka

Losowa ciekawostka

Odkrywaj tajemnice antycznego Rzymu!

Jeżeli chcesz być na bieżąco z najnowszymi wpisami na portalu oraz odkryciami ze świata antycznego Rzymu, zapisz się do newslettera, który jest wysyłany w każdą sobotę.

Zapisz się do newslettera!

Zapisz się do newslettera

Księgarnia rzymska

Zapraszam do kupowania ciekawych książek poświęconych historii antycznego Rzymu i starożytności. Czytelnikom przysługuje rabat na wszelkie zakupy (hasło do rabatu: imperiumromanum).

Zajrzyj do księgarni

Księgarnia rzymska

Raport o błędzie

Poniższy tekst zostanie wysłany do naszych redaktorów