Ta strona nie może być wyświetlana w ramkach

Przejdź do strony

Jeśli znajdziesz błąd ortograficzny lub merytoryczny, powiadom mnie, zaznaczając tekst i naciskając Ctrl + Enter.

Wilk. Zwierzę antycznego Rzymu

Ten wpis dostępny jest także w języku: angielski (English)

Wilk znajdujący Romulusa i Remusa
Wilk znajdujący Romulusa i Remusa

Wilk był zwierzęciem niezwykle kultowym i ugruntowanym w pamięci starożytnych Rzymian. Często wpływał na historię Rzymu, był zwierzęciem szanowanym, związanym z religijnymi obrzędami, a jego motyw często używany był przez rzymskich pisarzy.

Już słynny mit o założeniu Rzymu, w którym wilczyca odnalazła porzucony na brzegu kosz z bliźniętami Romulusem i Remusem, zabierając ich do swojej kryjówki, karmiąc ich jak własne szczenięta i umożliwiając im przeżycie czyni to zwierzę, które de facto umożliwiło powstanie miasta jego największym symbolem. Na przełomie VI i V wieku p.n.e. powstał słynny posąg wilczej pramatki, zwany później Wilczycą Kapitolińską. Wilk oraz dzięcioł w wymiarze sakralnym były zwierzętami poświęconymi jednemu z najważniejszych rzymskich bogów – Marsowi. Jednak to ten pierwszy odgrywał szczególną rolę, a Rzymianie przypisywali mu siłę i waleczność. Z powodu rangi Marsa wilk należał – obok poświęconego Jowiszowi orła – do najbardziej czczonych przez Rzymian stworzeń, a jego wizerunek często umieszczany był na znakach legionowych.

Związane z wilkiem były słynne uroczystości ku czci Marsa, Kwiryna i Luperkusa, zwane Luperkaliami. Wywodziły się one z pradawnych obrzędów pasterskich, które miały za zadanie zapewnić ochronę stad przed wilkami. Za obrońcę trzód przed nimi miała odpowiadać postać o wilczym imieniu Luperkus, przedstawiana jako pół człowiek, pół kozioł. Pradawny kult Luperkaliów sprawowali Luperkowie – „kapłani wilki”, ubrani tylko w skóry kóz. Same kozy oraz psy składali w ofierze bogom.

Jak głosi tradycja, gdy przed wiekami złożono bóstwom w ofierze zwierzęta, wilki wyrwały ze świętego paleniska kawał zwierzęcego mięsa i ukryły się przed pościgiem w jaskini, z której zaczęły wydobywać się śmiertelne wyziewy, szerzące mór po okolicy. Zadano wówczas wyroczni pytanie jak przebłagać bogów i uśmierzyć ich gniew za niedopilnowanie złożonej im ofiary. Wyrocznia orzekła, że mieszkańcy muszą upodobnić się do wilków i wtedy to uzyskają przebaczenie bogów. Taką oto legendą tłumaczono początki pradawnego obrzędu.

Wizerunek wilczycy na monecie rzymskiej z około 77 roku p.n.e.
Na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach 3.0.

Pradawnym miejscem odbywania Luperkaliów była grota Lupercal na Palatynie. To właśnie miejsce utożsamiano jako legowisko wilczej pramatki, która wykarmiła Romulusa i Remusa. Lupercal cieszył się olbrzymią czcią wśród Rzymian. W 296 roku p.n.e. ród Ogulniuszy ufundował posąg wilczycy z bliźniętami, który stanął w świętej grocie. Według pewnej legendy wilk w historii antycznego Rzymu miał swój chwalebny udział w zwycięskiej przez Rzymian bitwie pod Sentinum stoczonej przeciwko Samnitom i celtyckim Senonom, która zaważyła na wynikach III wojny samnickiej. Wojskami rzymskimi dowodzili konsulowie Quintus Fabius Maximus Rullianus i Publius Decius Mus, który zginął w trakcie boju, poświęcając w samobójczym akcie devotio swoje życie bogom w zamian za zwycięstwo. Rzymska tradycja mówi, że zwycięstwo pod Sentinum zapewnił konsulom Mars i posłany przez niego wilk. Gdy obie strony stanęły na przeciw siebie wpadły pomiędzy nie jeleń i ścigający go wilk. Jeleń skierował się ku Celtom, którzy od razu go zabili, wilk natomiast ruszył w stronę rzymskich szeregów, gdzie pomiędzy żołnierzami zrobiono mu miejsce jako zwierzęciu poświęconemu Marsowi i należącemu do rodu ich pramatki. Według Tytusa Liwiusza – jeden z legionistów miał wtedy krzyknąć: „Tam, gdzie widzisz zwierzę poświęcone Dianie, zarżnięte i leżące, tam nastąpi ucieczka i rzeź. Po tej stronie wilk poświęcony Marsowi, zdrów i cały, przypomniał nam o rasie pochodzącej od Marsa i o naszym założycielu, Romulusie”. Rzymianie odnieśli zwycięstwo i zachowali się wobec wilka z głębokim szacunkiem.

Wilk zajmował miejsce ponadto w literaturze rzymskiej, gdzie autorzy w połączeniu ze światem greckim oraz z mitologią tego świata, przedstawiali go często w postaci wilkołaka. Na kartach „Satyryków” Gajusz Petroniusz (któremu przypisuje się ich autorstwo) opowiada historię niewolnika Nicerosa, który spotyka na swojej drodze niezwykle silnego żołnierza, który jest wilkołakiem. Owidiusz w swoim słynnym dziele „Metamorfozy” kreśli własny obraz Likaona, który zostaje ukarany przez rzymskiego odpowiednika Zeusa-Jowisza poprzez spalenie domu i zamianę w wilka. Pliniusz Starszy w „Historii Naturalnej” opisuje zjawisko przemian w wilki jakie miały dokonywać się na Lykajonie oraz wzmiankuje o konkretnych wilkołakach: przedstawicielach Rodu Anthosa (Anteusze) i Demenetosie.

Autor: Piotr Pietrych
Źródła wykorzystane
  • Ross Cowan, Wojny, bitwy i wojownicy rzymscy
  • Bartłomiej Grzegorz Sala, Wycie w ciemności. Wilki i wilkołaki Europy

IMPERIUM ROMANUM potrzebuje Twojego wsparcia!

Aby portal mógł istnieć i się rozwijać potrzebne jest finansowe wsparcie. Nawet najmniejsze kwoty pozwolą mi opłacić dalsze poprawki, ulepszenia na stronie oraz serwer. Wierzę w to, że będę mógł liczyć na szersze wsparcie, które pozwoli mi jeszcze bardziej poświęcić się mojej pracy i pasji, maksymalnie usprawniać stronę oraz ukazywać świat antycznych Rzymian w interesującej formie.

Wesprzyj IMPERIUM ROMANUM!

Nowości ze świata antycznego Rzymu

Jeżeli chcesz być na bieżąco z nowościami na portalu oraz odkryciami ze świata antycznego Rzymu, zapisz się do newslettera.

Zapisz się do newslettera!

Księgarnia rzymska

Zapraszam do kupowania ciekawych książek poświęconych historii antycznego Rzymu i starożytności. Czytelnikom przysługuje rabat na wszelkie zakupy (hasło do rabatu: imperiumromanum).

Zajrzyj do księgarni

Raport o błędzie

Poniższy tekst zostanie wysłany do naszych redaktorów